Jeomühendislik Arktik Buzlarını Kalınlaştırabilir: Ancak Ne Kadar Süreyle?

Kuzey Kutbu'ndaki deniz buzlarının hızla erimesiyle karşı karşıya kalan bilim dünyası, radikal bir çözüm arayışına girdi: Jeomühendislik. Kanada'da her kış, ağır araçların geçişini sağlamak amacıyla göl buzlarına delikler açılıp yüzeye su pompalayarak oluşturulan binlerce kilometrelik "buz yollar" yöntemi, şimdi Arktik buz tabakasını korumak için bir model olarak test ediliyor. 2024 ve 2025 yıllarında Kanada ve Norveç'te gerçekleştirilen saha deneyleri, deniz buzlarını yapay olarak kalınlaştırmanın, yaz aylarındaki erimeyi geciktirip geciktiremeyeceğini belirlemeyi amaçladı.

Arktik deniz buzlarının önemi, sadece bölgedeki ekosistem için değil, tüm gezegen için kritik bir role sahip olmasıyla açıklanıyor. Buz tabakaları, güneşten gelen ısının büyük bir kısmını uzaya geri yansıtarak dünyanın soğumasını sağlıyor. Ancak uzmanlar, 2030'lu yılların başında yaz mevsimlerinde Arktik buzlarının tamamen yok olabileceği konusunda uyarıyor. Bu durum, açık okyanusun daha fazla ısı emmesiyle küresel ısınmanın hızlanması anlamına geliyor.

Norveç'te gerçekleştirilen ilk deneyde, Hollanda merkezli Arctic Reflections şirketi, Svalbard takımadalarındaki bir lagünde yaklaşık bir metrelik buz tabakasına delikler açarak yüzeye deniz suyu pompaladı. Bir saatten fazla süren işlemle, buzun üzerindeki 20 santimetrelik kar tabakası suyla dolduruldu. Ertesi gün tekrarlanan işlem sonucunda 1500 metrekarelik bir alan donduruldu ve toplam buz kalınlığı 90 santimetreden 1,16 metreye çıkarıldı. Ancak sonuçlar hayal kırıklığı yarattı; Haziran ayına kadar bölgede kalan kameralar, kalınlaştırılan buzun daha geç "çürümeye" başlamasına rağmen, kontrol grubuyla aynı gün tamamen eridiğini kaydetti.

Kanada'da ise İngiltere merkezli Real Ice şirketi, Kuzeybatı Geçidi'nde, Inuit köyü Cambridge Bay'in güneyindeki sekiz farklı noktada benzer bir yöntem uyguladı. Aralık 2024 ile Şubat 2025 tarihleri arasında yaklaşık 250 bin metrekarelik bir alanı suyla doldurup donduran ekip, bazı bölgelerde buz kalınlığını iki katına çıkardı. Mayıs 2025 itibarıyla, yapay olarak kalınlaştırılan bölgelerde ortalama kalınlık 1,93 metreye ulaşırken, müdahale edilmeyen kontrol bölgelerinde bu rakam 1,62 metrede kaldı.

Deneylerin teknik detayları, buzun sadece kalınlığının değil, kalitesinin de önemli olduğunu ortaya koyuyor. Alfred Wegener Enstitüsü'nden Christian Haas, deniz suyunun donarken tuzu dışarı ittiğini ve bunun buzun gözeneklerinde tuzlu bir sıvı (brine) bıraktığını belirtiyor. Haas, buzun daha tuzlu ve gözenekli kalmasının, tıpkı yollara tuz dökülmesi gibi erime sürecini hızlandırabileceği konusunda endişelerini dile getiriyor. Buna karşılık Real Ice'tan Andrea Ceccolini, bu gözeneklerin eriyen suyu tahliye ederek aslında buzun yok oluşunu yavaşlatabileceğini savunuyor.

Kanada'daki sıcaklık sensörlerinden elde edilen veriler, yapay olarak kalınlaştırılan buzların tarihsel ortalamaya göre daha yavaş eridiğini ve ömrünün yaklaşık 7 ila 10 gün uzadığını gösterdi. Ayrıca uydu görüntüleri, Haziran ayında Real Ice'ın müdahale ettiği alanların, çevredeki mavi erime suları arasında parlak beyaz noktalar olarak göründüğünü kanıtladı. Ceccolini, bu durumun gezegenin ısınmasını azaltmaya katkı sağladığını belirtirken; Arctic Reflections'ın çalışması, sağlanan soğutma etkisinin, pompa ve araçların yaydığı emisyonların yarattığı ısınmayı ancak ancak karşılayabildiğini ortaya koydu.

University College London'dan Michel Tsamados, yöntemin yerel ölçekte çalıştığını ancak geniş çaplı uygulanabilirliğinin hala belirsiz olduğunu vurguluyor. Birleşik Krallık hükümetinden alınan 9,9 milyon sterlinlik bir hibe ile modelleme çalışmaları yürüten Tsamados, "Yerel düzeyde işe yarayabilir, peki ya 10 veya 100 kilometrelik alanlarda durum ne olur? Bu gerçekten yapılmalı mı?" sorularını yöneltiyor. Ayrıca bu müdahalenin buz algleri, kutup ayıları ve foklar gibi yaban hayatı üzerindeki etkileri henüz bilinmiyor.

Gelecekteki vizyonlar ise oldukça iddialı. Real Ice, bu yöntemin uygulanabilir olduğu kanıtlanırsa, ısıtılmış hortumlarla buzun altından yukarı doğru dondurma işlemi yapan 500 bin su altı dronunun, 1 milyon kilometrekarelik bir alanı yeniden dondurabileceğini öngörüyor. Arctic Reflections ise deniz buzlarının güneye kayıp eridiği stratejik boğazlar gibi kritik bölgelere odaklanmayı planlıyor.

Ancak bilim dünyasında bu yaklaşıma ciddi itirazlar var. Geçtiğimiz yıl 42 bilim insanı tarafından kaleme alınan bir makale, kutup bölgelerindeki jeomühendislik çalışmalarının pratik olmadığını ve asıl çözüm olan emisyon azaltma çabalarından dikkati uzaklaştırabileceğini savundu. British Antarctic Survey'den Michael Meredith, bu tekniğin yalnızca bazı yerel bölgelerde kısa vadeli bir "geçici çözüm" olabileceğini, ancak geniş ölçekli ve kalıcı bir çözüm sunmadığını ifade ederek uyarıda bulundu.