Gen Aktivite 'Saati' Biyolojik Yaşlanmayı Öngörüyor

Bilim dünyasından gelen son haberler, biyolojik yaşlanmanın ölçülmesinden antik dinozorların fizyolojisine kadar geniş bir yelpazede çığır açıcı gelişmeleri beraberinde getiriyor. Araştırmacıların geliştirdiği yeni bir "gen aktivitesi saati", kemirgenler ve maymunların yanı sıra insanlarda da biyolojik yaşlanmayı tahmin edebiliyor. Daha da çarpıcı olanı, bu moleküler saat, insanlarda ölüm zamanını öngörebilecek düzeyde bir hassasiyete sahip. Henüz klinik kullanıma hazır olmasa da bu aracın, gelecekte hangi ilaçların veya yaşam tarzı değişikliklerinin yaşlanmanın vücut üzerindeki yıkıcı etkilerini hafifletebileceğini anlamak isteyen biyologlar için kritik bir kaynak olması bekleniyor. Hesaplamalı biyolog Alexander Tyshkovskiy, gen aktivitesine dayalı bu yöntemin, DNA'daki moleküler değişikliklere dayalı saatlerden daha hassas olduğunu, çünkü çevresel faktörlerin etkilerini daha hızlı yansıttığını belirtiyor.

Uyku araştırmaları alanında ise zebra balıkları üzerinde yapılan çalışmalar, bu canlıların tıpkı insanlar gibi farklı uyku aşamalarına sahip olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, uyuyan balıkların göz hareketlerini takip ederek dört farklı "alt durum" tanımladılar. Bu durumların üçü gece uykusuyla, biri ise gün içindeki kısa kestirmelerle ilişkilendiriliyor. Deniz ekoloğu Michael Heithaus, biyolojideki pek çok durum gibi, derinlemesine bakıldığında karmaşıklığın arttığını vurgularken, bu keşfin uykunun balıklarda ve diğer hayvanlardaki temel amacını çözmek için kilit rol oynayacağını ifade ediyor.

Tıp dünyasında ise akciğer kanserini henüz başlamadan durdurmayı hedefleyen "kanser engelleme" (interception) alanı büyük bir heyecan yaratıyor. Mutasyonların kanserin temelini attığı bilinse de, araştırmalar enflamasyonun tümör gelişiminin ilk aşamalarını tetiklediğini gösteriyor. Hekim-bilim insanı Miriam Merad, mutasyonları durdurmanın çok zor olduğunu ancak enflamasyonu kontrol etmenin mümkün olduğunu vurgulayarak, anti-enflamatuar ilaçların kullanımıyla akciğer kanserini henüz başlangıç aşamasında yakalamanın mümkün olabileceğini belirtiyor.

Paleontoloji alanında ise Spinosaurus türlerinin gizemli yaşamına dair yeni bir kanıt sunuldu. Baryonyx walkeri ve Irritator challengeri gibi türlerin fosilleşmiş kafataslarında, modern martılarda bulunan tuz bezlerinin konumuna benzer oluklar tespit edildi. Bu bulgu, Spinosaurusların vücutlarındaki fazla tuzu atmalarını sağlayan özel bir bezle donatılmış olabileceğini gösteriyor. Paleontolog David Martill'e göre, bu durum söz konusu dinozorların yarı sucul bir yaşam sürdüğü teorisini destekliyor; çünkü suda uzun süre kalan canlıların tuz bezine ihtiyaç duyduğu biliniyor.

Akademik dünyada ise ABD Ulusal Bilim Vakfı'nın (NSF) tartışmalı bir kararı gündemde. Temel araştırmaların en büyük finansörlerinden biri olan NSF'nin, Duke, Harvard, Yale ve Princeton gibi dört seçkin üniversiteye sağladığı yeni araştırma hibe akışını kısıtladığı ortaya çıktı. Kurumun iç belgelerine dayanan bilgilere göre, Nisan ayı başından itibaren bu kurumlara ayrılan fonlar ciddi şekilde sınırlandırıldı. Ancak NSF'nin bu kısıtlamaları neden uyguladığı veya bu kararın ne zaman geri çekileceği konusunda henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Yapay zekanın bilimsel literatürdeki rolü üzerine yapılan tartışmalar da devam ediyor. Cochrane Collaboration'ın genel yayın yönetmeni Rupa Sarkar, yapay zeka modellerinin bilimsel literatürün sistematik incelemelerini tek başına yapma konusunda güvenilmez olduğunu savunuyor. Sistematik incelemelerin sadece hesaplamalı bir işlem olmadığını, modellerin sahip olmadığı nüanslı bir insan uzmanlığı gerektirdiğini belirten Sarkar, yapay zekanın veri setleri oluşturmak gibi yükleri hafifletebileceğini ancak bilim insanlarının yerini almak yerine onlara destekleyici bir araç olarak kullanılması gerektiğini vurguluyor.

Embriyoloji alanında ise "uzamsal transkriptomik" tekniği kullanılarak insan embriyolarının gen ifadesi atlası oluşturuldu. 4 ila 8 haftalık embriyolar üzerinde yapılan bu çalışma, 50 farklı organın erken gelişimini detaylı bir şekilde haritalandırıyor. Bu atlasın, doğumsal bozukluklara sahip kişilerde genetik varyantların gelişimi nasıl etkilediğini belirlemek veya fetüslerin Zika virüsü gibi enfeksiyonlara neden duyarlı olduğunu açıklamak için kullanılması planlanıyor.

Son olarak, hayvan anatomisi üzerine yapılan çalışmalar, macaroni penguenlerinde on yıllardır gizemini koruyan bir kasın sırrını çözdü. "m. adductor tibialis" olarak adlandırılan bu kasın, gövdeden bacaklara doğru uzandığı ve penguenlerin dalış sırasında vücutlarını daha aerodinamik hale getirmek için bacaklarını bir arada tuttuğu belirlendi. Ayrıca bu kasın, penguenlerin karakteristik paytak yürüyüşleri sırasında dengelerini korumalarına yardımcı olduğu anlaşıldı.