Ölümsüzlüğün Sırrı Deniz Hıyarlarında mı? Kopan Dokular Yaşamaya Devam Ediyor

Dünya okyanusları, gezegenimizin en uzun yaşayan canlılarına ev sahipliği yapmasıyla bilinir. 10 bin yıldan fazla hayatta kalabilen cam süngerler veya 500 yılı aşan ömürleriyle quahog istiridyeleri, doğanın dayanıklılık sınırlarını zorlayan örneklerdir. Bazı denizanası türleri ve hidralar ise kendilerini yenileme yetenekleri sayesinde teorik olarak ölümsüz kabul edilirler. Ancak bilim dünyası, şimdiye kadar görülmemiş bir biyolojik direnç mekanizmasına sahip olan mütevazı bir canlıya, deniz hıyarına odaklandı.

Kanada'da yürütülen yeni bir araştırma, belirli bir deniz hıyarı türünün dokularının "süresiz" olarak yaşayabileceğini ortaya koydu. Bilim insanları, "kızıl deniz hıyarı" olarak bilinen Psolus fabricii türünden koparılan doku parçalarının ölmeyi reddettiğini gözlemledi. Yapılan deneylerde, canlıdan ayrılan tüp ayaklar ve dokunaçlar, doğal akışlı deniz suyu içeren tanklarda üç yılı aşkın bir süredir hiçbir bozulma belirtisi göstermeden hayatta kalmaya devam etti.

Bu dokuların sadece hayatta kalmakla kalmadığı, aynı zamanda biyolojik olarak aktif oldukları ve değişim geçirdikleri tespit edildi. Bağışıklık sistemi, metabolik süreçler ve hücresel faaliyetlerin büyük bir kısmının hala işlevsel olduğu görüldü. Bu durum, dünya üzerinde bilinen hiçbir hayvan dokusunda daha önce rastlanmamış bir fenomen olarak kayıtlara geçti. ABD'deki kâr amacı gütmeyen Bigelow Okyanus Bilimi Laboratuvarı'ndan deniz biyogeokimyacısı Rachel Sipler, durumun çarpıcılığını vurgulayarak, dokuların koparıldıktan yıllar sonra bile hücre çeşitliliği ve büyüme gösterdiğini belirtti.

Araştırmacılar bu durumu bir benzetmeyle açıklıyor: Bir kertenkele kuyruğunu kaybettiğinde yeni bir kuyruk çıkarabilir; ancak kızıl deniz hıyarı örneğinde tartışılan konu, kopan kuyruğun tek başına yeni bir kertenkele oluşturup oluşturamayacağıdır. P. fabricii türü, doğal ortamında tüp ayaklarını ve dokunaçlarını sık sık kaybeden veya yaralayan bir canlı olduğu için, evrimsel süreçte olağanüstü bir rejenerasyon (yenilenme) kapasitesi geliştirmiştir.

Memorial Newfoundland Üniversitesi'ndeki ekip, bu dokuların gelişimini yakından takip ettiğinde, önce yara onarım belirtilerinin ortaya çıktığını, ardından bağışıklık hücrelerinin devreye girerek ölü hücreleri temizlediğini gözlemledi. Onarım sürecini takip eden rejenerasyon aşamasında ise dokular, deniz suyundaki çözünmüş besinleri emmeye başlayarak kendilerini yeniden yapılandırdı. Hatta yıllar sonra bile izole edilen dokunaçların dokunma uyaranlarına tepki verdiği görüldü, bu da sinir ağının korunduğunu kanıtladı.

Bu çalışma, doğal bir ortamda bir doku örneğinin (explant) uzun süre hayatta kalıp büyümesiyle sonuçlanan ilk vaka olarak tarihe geçti. Bilim insanları, bu bulguların "doku ölümsüzlüğü" konusundaki geleneksel algıları sarstığını ve "bir dokunun canlı olması" kavramının yeniden tanımlanması gerektiğini savunuyor. Normal şartlarda hayvan dokuları, karmaşık bir hücre iletişim iskelesine ve güçlü bir besin iletim sistemine ihtiyaç duyduğu için vücut dışına çıkarıldığında çok kısa sürede ölür.

Laboratuvar ortamında, özel solüsyonlar kullanılarak dahi hayvan dokularının ömrü genellikle 9 hafta civarında kalırken, P. fabricii dokularının doğal deniz suyunda süresiz yaşayabileceği öngörülüyor. İlginç olan nokta ise, bu dokuların steril ortamlarda değil, bakteri ve organik maddelerle dolu "kirli" doğal deniz suyunda gelişmesidir. Rachel Sipler, mikroplarla dolu bu zengin ortamın aslında dokuları beslediğini ve iyileşme sürecini desteklediğini ifade etti.

Bilim dünyasında "süresiz" olarak tanımlanan tek diğer doku kültürü bir tavuk embriyosundan alınmıştı, ancak bu örnek kızıl deniz hıyarının sahip olduğu iyileşme ve hayatta kalma kapasitesine sahip değildi. Üstelik bu yetenek tüm deniz hıyarları için geçerli değil; araştırmacıların test ettiği diğer türlerin doku örnekleri 3,5 aydan fazla yaşayamadı. Bu durum, P. fabricii'yi kendi türleri arasında bile eşsiz kılıyor.

Gloucester Deniz Genomi Enstitüsü Bilim Direktörü Andrea Bodnar, çalışmaya dahil olmasa da sonuçların biyolojik direnç ve doku rejenerasyonu için tamamen yeni bir model sunduğunu kabul ediyor. Deniz ortamında keşfedilmeyi bekleyen daha pek çok gizem olduğunu hatırlatan bu araştırma, Science Advances dergisinde yayımlandı.