Gemini North Teleskobu Kristal Küre Bulutsusu'nu Görüntüledi

Hawaii'deki Maunakea zirvesinde yer alan 8,1 metrelik Gemini North teleskobu, "Kristal Küre" (Crystal Ball) bulutsusunu daha önce hiç görülmemiş bir detayla görüntüledi. Boğa takımyıldızında, Perseus sınırı yakınlarında yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaklıkta bulunan NGC 1514 kodlu bu büyüleyici yapı, iki yıldızın etkisiyle şekillenmiş, pürüzlü ve parlayan bir gaz küresi şeklinde karşımıza çıkıyor.

İlk kez 13 Kasım 1790'da Alman-İngiliz astronom William Herschel tarafından keşfedilen bulutsu, "gezegenimsi bulutsu" kategorisinde yer alıyor. Herschel, bu nesnelerin küresel yapısı gezegenleri anımsattığı için bu terimi kullanmış olsa da, bilim dünyası gezegenler ile gezegenimsi bulutsuların aslında tamamen farklı yapılar olduğunu biliyor. Gezegenimsi bulutsular, düşük veya orta kütleli yıldızların ömürlerinin sonuna doğru dış katmanlarını uzaya fırlatmasıyla oluşuyor.

Kristal Küre bulutsusunu benzerlerinden ayıran en temel özellik, genellikle pürüzsüz olan küresel yapıların aksine, sahip olduğu engebeli gaz kabukları. Yıldızın merkezindeki çekirdeğin açığa çıkmasıyla yayılan radyasyon, çevredeki gazı enerjiyle doldurarak yüksek sıcaklıklarda kromatik bir parıltı oluşturuyor. Yapılan ölçümler, Kristal Küre bulutsusunun yaklaşık 15.000 Kelvin gibi ekstrem bir sıcaklığa sahip olduğunu gösteriyor.

Keşif döneminde William Herschel, bulutsuların çok uzaktaki yıldız kümeleri olduğuna inanıyordu; ancak Kristal Küre'nin merkezindeki belirgin parlak nokta bu teorisini yerle bir etti. Herschel, 1791'de yazdığı notlarda, bu parlaklığın uzak bir yıldız grubundan değil, tek bir yıldızdan kaynaklandığını savunmuştu.

Gemini Çoklu Nesne Spektrografı (GMOS) ile çekilen yeni görüntüler, Herschel'in aksine merkezde tek bir ışık kaynağı olmadığını kanıtlıyor. Bulutsunun kalbinde, birbirinin etrafında yaklaşık 9 yıllık bir periyotla dönen iki yıldız bulunuyor. Bu durum, gezegenimsi bulutsular içerisindeki ikili yıldız sistemleri arasında tespit edilen en uzun yörünge süresi olarak kayıtlara geçti.