Gençlerde Nadir Bir Kanser Türü Artıyor: Uzmanlar Nedenini Bilmiyor

Genç nesiller arasında nadir görülen bir kanser türünün hızla artış göstermesi, tıp dünyasını alarma geçirdi. Amerika Birleşik Devletleri'nde yürütülen güncel araştırmalar, X ve Y kuşaklarının, daha yaşlı nesillere kıyasla apendiks kanserine yakalanma riskinin üç ila dört kat daha fazla olduğunu ortaya koydu. Sindirim sistemine bağlı, parmak boyutundaki küçük bir organ olan apendiks, genellikle herhangi bir sorun çıkmadığı sürece göz ardı edilen bir yapı olmasına rağmen, son veriler bu organla ilgili ciddi bir tablo çiziyor.

Tarihsel olarak apendiks kanserleri neredeyse her zaman yaşlı bireyleri etkileyen bir hastalık olarak bilinirdi. Ancak günümüzde durum tamamen değişmiş durumda; apendiks kanseri teşhisi konulan hastaların her üçte biri artık 50 yaşın altında. Vanderbilt Üniversitesi'nden epidemiyolog ve moleküler biyolog Andreana Holowatyj, bu korkutucu artışın nedenlerini araştıran iki önemli analizin öncülüğünü üstlenmiş durumda.

Holowatyj'un 2020 yılında yürüttüğü ulusal çaplı bir analiz, Amerika Birleşik Devletleri'nde kötü huylu apendiks kanseri vakalarının 2000 ile 2016 yılları arasında yüzde 232 oranında arttığını saptadı. Bu artışın sadece belirli bir grup değil, tüm nesillerde gözlemlenmesi dikkat çekici olsa da, genç yetişkinlerdeki ivme çok daha yüksek. Holowatyj, diğer kanser türlerinde katedilen büyük gelişmelere rağmen, apendiks kanseri konusunda hala çok büyük bir bilgi boşluğu olduğunu vurguluyor.

Uzun yıllar boyunca apendiksin işlevsiz, evrimsel süreçten kalma "körelmiş" bir organ olduğu kabul ediliyordu. Ancak son bilimsel kanıtlar, organın aslında sanıldığı kadar gereksiz olmayabileceğini gösteriyor. Apendiksin en yaygın komplikasyonu olan apandisit her ne kadar bilinen bir durum olsa da, nadir durumlarda organın alınması sırasında kanser hücrelerine rastlanabiliyor. Hastalığın ilerleyişi ise oldukça sinsi ve teşhisi zorlaştırıcı bir yapıya sahip.

Karın ağrısı, şişkinlik ve pelvik ağrı gibi uyarıcı belirtiler, çok daha yaygın olan sindirim sistemi sorunları veya her yıl yaklaşık 150 bin kişiyi etkileyen kolorektal kanserler ile kolayca karıştırılabiliyor. Yıllık vaka sayısının yaklaşık 3 bin civarında olması, bu hastalığın hem araştırma kaynaklarından mahrum kalmasına hem de toplumda yeterince farkındalık yaratılmamasına neden oluyor. Holowatyj, nadir görülse bile bu semptomları yaşayan kişilerin mutlaka bir uzmana başvurması gerektiğini, erken teşhisin veya diğer olasılıkların elenmesinin hayati önem taşıdığını belirtiyor.

Günümüzde apendiks kanseri için standart bir tarama kılavuzu bulunmaması ve tedavi seçeneklerinin sınırlı olması durumu daha da kritik hale getiriyor. Özellikle apandisitin cerrahi müdahale olmadan tedavi edilmesinin yaygınlaşması, kanserli tümörlerin gözden kaçma riskini artırıyor. Holowatyj'a göre bu tümörler bazen fıtık, miyom veya kistler gibi görünebiliyor; kadınlarda ise endometriozis lezyonlarıyla karıştırılabiliyor.

Apendiks tümörleri, kolorektal kanserlerden farklı moleküler özelliklere sahip. Bu durum, hastalığın yayılma biçiminin farklı olmasına ve kolorektal tümörlerin yanıt verdiği kemoterapi yöntemlerinin apendiks kanserlerinde etkisiz kalmasına yol açıyor. Holowatyj'un ekibi tarafından yapılan araştırmalar, 1976-1984 yılları arasında doğanlarda vaka sayısının 1941-1949 doğumlara göre üç kat, 1981-1989 doğumlarda ise dört kat arttığını kanıtladı.

Bilim insanları bu dramatik artışın kesin nedenini henüz belirleyememiş olsa da bazı güçlü şüpheler üzerinde duruyor. Beslenme alışkanlıklarındaki değişimler, fiziksel aktivite azlığı, kalıtsal gen varyantları ve plastik veya kimyasal kirlilik gibi çevresel faktörlerin bu durumu tetiklediği düşünülüyor. Özellikle içme sularını kirleten "sonsuz kimyasallar" (PFAS) ve mikroplastiklerin genel kanser artışındaki rolü, apendiks kanserleri için de bir olasılık olarak değerlendiriliyor.

Araştırmaya dahil olmasa da konuyu değerlendiren Colorado Üniversitesi cerrahi onkoloğu Steven Ahrendt, 20'li ve 30'lu yaşlarındaki hastalarda ileri evre apendiks tümörleriyle karşılaştığını belirterek durumu doğruluyor. Ahrendt, genç yetişkinlerde kolon kanseri vakalarının artışıyla bu durumun paralellik gösterdiğini ve benzer çevresel veya yaşam tarzı faktörlerinin her iki kanser türünü de etkilediğini savunuyor.

2023 yılında yayınlanan bir çalışma, 50 yaş altı bireylerde kanser teşhis oranlarının son otuz yılda neredeyse yüzde 80 oranında arttığını gösterdi. 2022 tarihli uluslararası bir inceleme ise gastrointestinal kanserlerin bu artışta öncü olduğunu; özellikle bağırsak, apendiks, safra kanalı ve pankreas kanserlerinde en belirgin yükselişlerin yaşandığını ortaya koydu. Uzmanlar; ultra işlenmiş gıdalar, alkol kullanımı ve yetersiz uyku gibi faktörlerin bu süreçte kilit rol oynayabileceğine inanıyor. Gastroenterology ve Annals of Internal Medicine dergilerinde yayınlanan bu çalışmalar, nadir görülen bu hastalığın gelecekte daha fazla ilgi görmesi gerektiğini ortaya koyuyor.