Tek Bir Virgül Hatası: Yolcu Uçağını Amazon Ormanları'na Sürükledi

Bir uçağı rotasından saptırıp uçsuz bucaksız bir ormanın derinliklerine gömmek için devasa bir motor arızasına ya da korkunç bir fırtınaya ihtiyacınız yokmuş. Bazen tek bir nokta, ya da daha doğrusu olması gereken yere konulmamış küçük bir ondalık virgül, onlarca insanın kaderini değiştirmeye yetiyor. Varig 254 sefer sayılı uçuşun hikayesi, havacılık tarihinin en absürt ama bir o kadar da ders verici trajedilerinden biri olarak kayıtlara geçti.

3 Eylül 1989 sabahı, dönemin Brezilya devi Varig'e ait bir Boeing 737, São Paulo'dan havalandığında her şey sıradandı. Uçak, Amazon'un kalbinden geçen bir dizi kısa sıçrama uçuşuyla yoluna devam ediyordu. Gün batımına yaklaşırken mürettebat, günün son ayağı olan Marabá'dan Belém'e yapılacak rutin uçuş için hazırlanıyordu. Kaptan Cézar Garcez ve yardımcı pilot Nilson Zille, yaklaşık bir saat sürecek bu kısa yolculuk için pusula ayarlarını yaptılar ve havalandılar.

İşte felaket, tam bu noktada, pilotların önündeki uçuş planındaki rakamlara bakarken başladı. Kullandıkları Boeing 737-200, bugünün gelişmiş uçuş yönetim bilgisayarlarına sahip olmayan, yer tabanlı radyo navigasyon sistemlerine güvenen eski nesil bir uçaktı. Kaptan Garcez, uçuş planındaki manyetik rotayı "0270" olarak okudu. Ancak küçük bir detay vardı: Varig, Garcez'in tatilde olduğu dönemde uçuş planı notasyon stilini üç haneden dört haneye çıkarmıştı ve bu yeni sistemde ondalık virgülün yeri açıkça belirtilmemişti.

Doğru rota aslında 027.0 derece, yani kuzey-kuzeydoğu yönündeydi. Ancak pilotlar, virgülü görmedikleri için rotayı 270 dereceye, yani tam batıya ayarladılar. Belém kuzeydeyken, uçak hızla Amazon'un karanlık derinliklerine, tamamen yanlış bir yöne doğru süzülmeye başladı. İşin daha vahim tarafı, Belém havaalanında o dönem radar sistemi yoktu. Garcez telsizle irtibat kurup alçalma izni istediğinde, kontrolör uçağın aslında nerede olduğunu bilmediği için izni verdi.

Gökyüzünde her şey yolunda görünürken, yerdeki manzara pilotların kafasını karıştırmaya başladı. Belém'e yaklaştıklarını sanıyorlardı ama aşağı baktıklarında görmeleri gereken Marajó Adası veya şehrin belirgin simgeleri yoktu. Sadece sonsuz bir yeşil örtü vardı. Pilotlar durumu fark edip konumlarını belirlemeye çalıştıklarında artık çok geçti. Ne geri dönmek için ne de en yakın alternatif havaalanı olan Santarém'e ulaşmak için yeterli yakıtları kalmıştı.

Sadece 45 dakika sürmesi gereken uçuş, saatler süren bir belirsizliğe dönüştü. Gece saat 09:06'da uçak, Mato Grosso eyaletinin kuzeyindeki dev ağaçların tepelerine sert bir iniş yaptı. Ormanın vahşi doğasıyla baş başa kalan yolcular için asıl mücadele şimdi başlıyordu. Kurtulan dört kişi, iki gün boyunca balta girmemiş ormanlarda yürüyerek tesadüfen bir çiftliğe ulaştı ve oradaki telsizle yardım çağrısında bulundu.

Brezilya Hava Kuvvetleri'nin başlattığı operasyonla, açlıkla pençeleşen hayatta kalanlara havadan gıda paketleri atıldı ve sonunda 41 kişi kurtarıldı. Ancak bu basit okuma hatası, 12 kişinin hayatına mal olmuştu. Kaza sonrası yapılan incelemeler, hatanın sadece Garcez ve Zille'ye özgü olmadığını ortaya koydu. Uluslararası Havayolu Pilotları Federasyonu, aynı uçuş planını dünyadaki 10 farklı havayolundan 21 pilota gönderdiğinde, 15'inin aynı hatayı yaptığını gördü.

Varig, bu facianın ardından tüm uçaklarına yeni navigasyon sistemleri kurdu. Havacılık güvenliği uzmanı John Cox'un yıllar sonra dile getirdiği gibi, bu olay onlarca yıllık kaza inceleme kariyerindeki en tuhaf vakalardan biriydi. Bir uçağın rotasını değiştiren şey teknik bir arıza değil, bir kağıt üzerindeki eksik bir noktaydı.