Marstaki su gizemi: Kayıp kaynaklar bilim insanlarını şaşırttı

Mars'ın yüzeyindeki su miktarının ne kadar gizemli olduğu, gezegenin hidroloji tarihine dair ne kadar az şey bildiğimizi gösteren büyük bir tutarsızlık ortaya çıkardı. Uzay bilimcileri, Mars'ın geçmişte sıvı suya ve su zengini bir atmosfere sahip olduğunu, günümüzdeki kurak halinden çok farklı olduğunu genel olarak kabul ediyor. Ancak, Mars yüzeyindeki tüm su kaynaklarının ve bu suyun yüzeyden uzaklaştırılma yollarının matematiksel bir hesabı yapıldığında, bu suyun nereye gittiği konusunda büyük bir boşluk var.

Mars'ın sıvı suya sahip olduğu düşünülen dönem, yaklaşık 4.5 milyar ile 3.7 milyar yıl öncesine tarihlenmekte olup, bu çağa Noachian Dönemi adı verilmektedir. Yapılan en iyi tahminlere göre, Noachian Dönemi sonunda Mars yüzeyinde, tüm gezegeni 150 ile 250 metre derinliğinde bir okyanusla kaplayacak kadar yeterli su olması gerekiyordu. Fakat Colorado Üniversitesi Boulder'daki Bruce Jakosky ve meslektaşları, bu dönemden bu yana suyun yüzeyden uzaklaştırılma yollarının tümünü topladıklarında, elde edilen toplam miktarın en fazla birkaç on metre civarında kaldığını tespit etti.

Jakosky, bu bulgularını 20 Mart'ta Texas'ta düzenlenen Ay ve Gezegen Bilimleri Konferansı'nda (LPSC) sunmuştur. Şu anda Mars yüzeyine yakın olan toplam su miktarı, büyük ölçüde buz ve hidratlı mineraller formunda bulunmakta ve bu miktar sadece 30 metre derinliğinde küresel bir okyanusa eşdeğerdir. Jakosky, bu devasa düşüşü açıklayarak, "150 metreden başlayıp birkaç on metre çıkarıldığında 30 metreye nasıl ulaşılır? Bu matematiksel olarak mümkün değil; açıkça anlayışımızda bir şeyler eksik" ifadelerini kullanmıştır.

Bu tutarsızlık, sadece suyun yüzeye eklenmesini sağlayabilecek en düşük makul limitler ile uzaklaştırılmasını sağlayabilecek en yüksek makul limitlerin hesaba katılmasına rağmen tamamen giderilememiştir. Bu gizemi çözmek için birkaç teori öne sürülmüştür; suyun Noachian Dönemi sonundan beri tahmin edilenden çok daha fazla buharlaşmış olması, henüz keşfedilmemiş buz birikintilerinde donmuş olması, buzullar ile atmosfer arasındaki etkileşimlerin yanlış anlaşılmış olması veya su kaynaklarının beklenmedik yollarla birbirleriyle etkileşime girerek fazla sayılmış olması gibi ihtimaller bulunmaktadır. Bu ihtimallerin bir kombinasyonu en olası senaryo olarak değerlendirilmektedir.

Bu büyük tutarsızlık şaşırtıcı olsa da, Mars'ın su tarihini tam olarak anlamadığımızı söylemek tartışılmazdır. Araştırmacılar, Mars'ın yüzeyinde tek bir uzun su dönemi yerine, kısa yağış dönemleri ve ardından kuraklık dönemlerinden oluşmuş olabileceğini öne sürmüşlerdir. Bu durum, Mars'ın hidrolojik döngüsünün Dünya'dakinden tamamen farklı olduğunu gösteriyor olabilir. Bu karmaşık gizemi çözmek, gezegenin geçmişteki potansiyel yaşanabilirlik durumlarını anlamak adına devasa bir görev teşkil edecektir.