İnsanların %90'ı Neden Sağ Elini

Oxford Üniversitesi ve Reading Üniversitesi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, insanlardaki sağ el baskınlığının temelinde iki kritik faktörün yattığını ortaya koydu: İki ayak üzerinde yürüme ve beyin hacminin büyümesi. Bilim insanları, dünya genelindeki tüm insan kültürlerinde yaklaşık %90 oranında görülen sağ el kullanımının, evrimsel süreçteki bu iki büyük değişimle doğrudan bağlantılı olduğunu saptadı.

Oxford Üniversitesi araştırmacısı Thomas Püschel ve ekibi, insanların el tercihlerindeki aşırı belirginliğin, diğer primat türleriyle kıyaslandığında benzersiz bir "evrimsel tekillik" oluşturduğunu vurguluyor. Diğer primat türlerinde belirli bir el kullanım eğilimi görülse de, insanların sahip olduğu bu keskin ve tutarlı lateralizasyon (taraflılık), biyolojik bir anomali olarak kabul ediliyordu. Yapılan yeni çalışma, bu gizemli durumun aslında mantıklı bir zemine oturduğunu kanıtladı.

Araştırma kapsamında, 41 farklı maymun ve maymun türünden toplam 2.025 bireyin verileri analiz edildi. Araç kullanımı, diyet, yaşam alanı, vücut kütlesi ve sosyal organizasyon gibi pek çok değişkenin test edildiği Bayesian modellemesinde, insan türü diğer tüm primatlardan ayrışıyordu. Ancak modele beyin büyüklüğü ve kolların bacaklara oranını (iki ayaklı hareketin anatomik göstergesi) dahil ettiklerinde, insanın bu "anormal" durumu ortadan kalktı. Yani, dik yürümek ve büyük bir beyne sahip olmak, sağ el baskınlığını açıklamak için yeterli oldu.

Bilim insanları, modellerini kullanarak nesli tükenmiş insan atalarının el tercihlerini de tahmin etmeyi başardı. Elde edilen veriler, evrimsel bir geçiş sürecine işaret ediyor: Ardipithecus ve Australopithecus gibi erken homininlerin, modern büyük maymunlara benzer şekilde sadece hafif bir sağ el eğilimine sahip olduğu tahmin ediliyor. Homo cinsiyle birlikte (Homo ergaster, Homo erectus ve Neandertaller), bu eğilim belirgin şekilde güçlenerek Homo sapiens ile günümüzdeki uç noktasına ulaştı. Bu süreçteki tek istisna ise, küçük beyinli ve hem tırmanma hem de dik yürümeye uyumlu bir vücut yapısına sahip olan Homo floresiensis oldu.

Araştırma ekibine göre bu süreç iki aşamalı bir hikaye sunuyor: İlk olarak iki ayak üzerinde yürümek, elleri hareket etme zorunluluğundan kurtararak ince ve özelleşmiş el becerileri için yeni bir evrimsel baskı yarattı. Daha sonra beyinler büyüyüp yeniden organize oldukça, bu sağ el eğilimi bugünkü evrensel ve katı kalıbına dönüştü.