Haftanın Bilim Gündemi: Ötzi'den Google'ın Sivrisinek Operasyonuna Şaşırtıcı Gelişmeler

Bilim dünyası bu hafta, binlerce yıllık gizemlerin aydınlandığı ve modern teknolojinin doğayla sıra dışı etkileşimlerine sahne olan çarpıcı gelişmelere ev sahipliği yaptı. Haftanın en dikkat çekici haberi, 5.300 yıl önce yaşamış olan ve "Buz Adam" olarak bilinen Ötzi'den geldi. İtalya'nın Ötztal Alpleri'nde 1991 yılında bulunan ve doğal olarak mumyalanmış olan Ötzi'nin vücudunda, soğuğa dayanıklı dört farklı glasiyer mayası türü tespit edildi. Bilim insanları, bu antik mayaları kullanarak ekşi maya ekmeği pişirmeyi başardı ve ortaya çıkan sonucun "çok ama çok lezzetli" olduğunu belirttiler.

Arkeoloji dünyasındaki diğer heyecan verici keşifler ise farklı coğrafyalara yayıldı. Özbekistan'da, yaklaşık 1.000 yıl öncesine ait, Asya'nın kaydedilmiş en eski cerrahi müdahalesi olan ürkütücü bir kafatası trepanasyonu (delme işlemi) örneği bulundu. Birleşik Krallık'ta ise 17.000 yıllık, ülkenin en eski kaya sanatları yeniden keşfedilirken, bir başka araştırma grubu medeniyetin beşiği olarak kabul edilen Fırat Nehri'nin kökenlerini raporladı. Ayrıca, Karayipler'in gerçek korsanlarıyla bağlantılı olduğu düşünülen ilk batık gemiler gün yüzüne çıkarıldı ve İtalya'da bir grup lise öğrencisi, okullarının spor salonunun altında 1.800 yıllık bir Roma villası keşfetti.

Teknoloji ve biyolojinin kesiştiği noktada ise Google'ın tartışmalı ve bir o kadar da iddialı projesi gündeme geldi. Teknoloji devi, Kaliforniya ve Florida eyaletlerinde toplam 64 milyon adet bakteri yüklü sivrisinek salmayı planlıyor. Çevresel Koruma Ajansı'na (EPA) başvuran Google, West Nile virüsü ve St. Louis ensefaliti gibi tehlikeli hastalıkları insanlara bulaştıran dişi güney ev sivrisineklerini (Culex quinquefasciatus) hedef alıyor. Proje kapsamında doğaya salınacak olan ısırmayan erkek sivrisinekler, "Wolbachia pipientis" adlı bir bakteriyle enfekte edilmiş durumda. Bu bakteriye sahip erkekler, çiftleştikleri dişilerin üremesini engelleyerek zamanla sivrisinek popülasyonunu ve dolayısıyla hastalık oranlarını ciddi şekilde düşürmeyi hedefliyor.

Uzay araştırmaları cephesinde ise hüzünlü bir veda yaşandı. NASA, Mars'ın atmosferini ve uçucu evrimini inceleyen MAVEN uzay aracının resmen "ölü" olduğunu duyurdu. 11 yıl boyunca Kızıl Gezegen'i yörüngeden inceleyen araçla, geçtiğimiz yılın Aralık ayında Mars'ın arkasına geçtiği sırada iletişim kesilmişti. Şubat ayında toplanan inceleme kurulu, aracın artık kurtarılamaz durumda olduğu sonucuna vardı. Kesin neden henüz gizemini korusa da, telemetri verileri aracın alışılmadık derecede hızlı dönmeye başladığını ve bunun sonucunda bataryalarının tükendiğini işaret ediyor.

Doğa bilimleri ve jeoloji alanında ise uyarıcı bir araştırma yayımlandı. Volkanologlar, "sönmüş" olarak kabul edilen birçok yanardağın aslında sadece uzun bir büyüme evresinde olabileceğini ve aniden uyanabileceğini ortaya koydu. Yunanistan'daki Methana yanardağı üzerinde yapılan analizler, bu dağın 110.000 yıl boyunca sessiz kaldıktan sonra yeniden aktif hale geldiğini gösterdi. Bu durum, dünya genelindeki birçok "uyuyan devin" aslında tamamen sönmediği ve katastrofik bir aşamada geri dönebileceği endişesini beraberinde getirdi.

Haftanın diğer önemli gelişmeleri arasında; Grönland köpekbalığının (dünyanın en uzun yaşayan omurgalısı) tüm genom diziliminin ilk kez tamamlanarak uzun ömür ve kansere direnç sırlarının araştırılması, Güney Amerika'nın tropikal ormanlarında "babayiğit" (daddy longlegs) örümceklerinin kurbağaları avladığının tespit edilmesi ve fizikçilerin tarihte ilk kez "mükemmel rastgeleliği" başarması yer alıyor. Ayrıca, yapay zekanın eğitim verilerinde şiddet referansı olmasa dahi, birbirlerinden şiddet eğilimleri öğrenebildiğine dair ürkütücü bulgular paylaşıldı.

Son olarak, uzay yarışındaki gerilim Çin'in sürpriz hamlesiyle arttı. Çin, herhangi bir ön hava sahası bildirimi yapmadan Long March 12B roketini başarıyla fırlattı. SpaceX'in Falcon 9 roketine rakip olarak geliştirilen bu yeniden kullanılabilir ticari roket, Çin'in düşük dünya yörüngesine devasa uydu takımları yerleştirmesini sağlayacak. Bu beklenmedik fırlatma, ABD ile Çin arasındaki yeni uzay yarışının hızlandığının bir göstergesi olarak yorumlandı.