ABD'de Alarm: Yeni Dünya Vida Kurdu Geri Döndü

Amerika Birleşik Devletleri, yaklaşık yarım asır sonra ilk kez "Yeni Dünya" vidalı sinek (New World screwworm) istilasıyla karşı karşıya kaldı. Et yiyen larvalarıyla bilinen bu tehlikeli parazitin, ABD'nin 113 milyar dolarlık sığır endüstrisini tehdit ettiği açıklandı. Güney Teksas'ta tespit edilen vakalar, bölgedeki hayvancılık sektörü için ciddi bir alarm durumuna yol açtı.

İstila, San Antonio'nun yaklaşık 161 kilometre güneybatısında ve ABD-Meksika sınırına 80 kilometre mesafede bulunan La Pryor'daki üç haftalık bir buzağıda tespit edildi. Teksas, 17 milyar dolarlık sığır varlığıyla ABD'nin bu alandaki lider eyaleti konumunda olduğu için federal ve eyalet yetkilileri parazitin bölgeye girişini engellemek adına yoğun çaba sarf ediyordu. Ancak ABD Tarım Bakanlığı (USDA), Cuma günü Zavala İlçesi'nde, ilk vakanın sadece 9 kilometre uzağındaki bir aylık bir buzağıda ikinci vakayı onayladığını duyurdu.

Söz konusu sinek türü, 1930'lardan 1960'lara kadar hayvancılıkla uğraşanlar için yıllık bir kabustu. ABD, steril erkek sinekler yetiştirip bunları uçaklarla doğaya bırakarak vahşi dişilerle çiftleşmelerini sağlama yöntemiyle bu zararlıyı tamamen yok etmişti. USDA, Teksas'ta kaydedilen bu son vakaların, 1966 yılından bu yana eyalette görülen ilk vakalar olduğunu belirtti. Ölümcül sineklerin, yıllarca Panama'nın güney ucunda kontrol altında tutulduktan sonra 2024 sonlarında Meksika'da yeniden ortaya çıktığı belirlendi.

Yeni Dünya vidalı sineğini diğer sinek türlerinden ayıran en korkutucu özellik, larvalarının ölü dokular yerine canlı et ve vücut sıvılarıyla beslenmesidir. Dişiler, ömürleri boyunca sadece bir kez çiftleşir ve yumurtalarını açık yaralara veya mukoza zarlarına bırakırlar. Evcil hayvanlar, yaban hayatı ve nadiren insanlar dahil olmak üzere tüm sıcakkanlı canlılar bu istilaya karşı savunmasızdır. Notre Dame Üniversitesi'nden Doç. Lee Haines, sığırların kırpma, boynuz alma gibi standart bakım işlemleri sırasında oluşan deri kesiklerinin veya ahırlara giriş çıkışlarda meydana gelen sıyrıkların sinekler için giriş kapısı olduğunu vurguladı. Texas & Southwestern Sığır Yetiştiricileri Birliği Başkanı Stephen Diebel ise bir kene ısırığı kadar küçük bir yaranın bile hayvanları riske atabileceğini ekledi.

Tedavi edilmediği takdirde ölümle sonuçlanabilen bu durum, geçmiş on yıllarda hayvancılık sektöründe milyonlarca, günümüz değerleriyle ise milyarlarca dolarlık kayıplara yol açmıştı. Ancak tarım yetkilileri, sineğin gıdaları istila etmediğini belirterek tüketicileri rahatlattı. ABD Tarım Bakanı Brooke Rollins, et fiyatlarının rekor seviyelerde olduğu bir dönemde, bu durumun sığır eti üretimine kalıcı bir zarar vermesinin düşük bir ihtimal olduğunu ifade etti.

Yetkililer, parazitin Meksika üzerinden ABD'ye doğru ilerlediğine dair yaklaşık iki yıldır uyarılar yapıyordu. 2024 Kasım'ında Güney Meksika'da onaylanan vakaların ardından alarm seviyesi yükselmişti. Panama'da 2023 başında ilan edilen olağanüstü hal sonrası parazitin Kosta Rika ve Nikaragua'ya sıçradığı görüldü. Florida Üniversitesi'nden entomolog Edward Burgess, sineğin hızla ürediğini ve geyik gibi yaban hayvanları aracılığıyla geniş alanlara yayıldığını belirtti. Burgess, Panama dışındaki steril sinek üretim programlarının büyük ölçüde durmuş olmasının, mücadeleyi zorlaştırdığını dile getirdi.

CDC verilerine göre, parazit Orta Amerika ve Meksika genelinde 171.700'den fazla hayvanı ve 2.070 insanı hasta etti; bu süreçte 10 insan hayatını kaybetti. Bakan Rollins, Mayıs 2025'te hayvancılık ürünlerinin sınır girişlerini kapatarak istilanın Teksas'a ulaşmasını bir yıl geciktirdiklerini savundu. Öte yandan uzmanlar, iklim değişikliğinin tropikal türlerin yayılımını artırdığını, ısınan sıcaklıkların sineklerin yaşam alanını genişlettiğini ve onları öldüren sert kışların etkisinin azaldığını belirtiyor.

Şu an için Teksas eyaleti, Zavala İlçesi'nin büyük bir kısmını ve Uvalde İlçesi'nin küçük bir bölümünü kapsayan 12 kilometrelik bir karantina bölgesi ilan etti. Bu bölgedeki hayvanların denetimden geçmeden çıkışına izin verilmiyor. Yerel şerif Eusevio Salinas, karantinanın uygulanması için yollarda kontrol noktaları kurulduğunu açıkladı. Bölgedeki yetiştiriciler, 2016'da Florida Keys'de yaşanan kısa süreli salgın gibi parazitin yaban hayatına, özellikle geyiklere yayılmasından endişe ediyor.

Mücadele kapsamında Teksas'taki yetiştiriciler, önleyici enjeksiyonlar yaptırarak ve yaraları titizlikle tedavi ederek savunma hattı kuruyor. USDA ise Şubat ayından bu yana Güney Teksas'ta haftada iki kez toplam 4 milyon steril sineği havadan bırakıyor ve aynı miktarda pupayı toprağa yerleştiriyor. Steril erkeklerin popülasyonda baskın hale gelmesiyle dişilerin yumurtaları çatlamıyor ve popülasyon zamanla yok oluyor.

Gelecekteki riskleri minimize etmek isteyen ABD hükümeti, üretim kapasitesini artırmak için dev yatırımlar yapıyor. Güney Meksika'da önümüzdeki ay faaliyete geçmesi beklenen 21 milyon dolarlık yeni bir sinek üretim tesisi kuruldu. Ayrıca, Güney Teksas'ta haftalık 300 milyon steril sinek üretebilecek kapasiteye sahip, 750 milyon dolar değerinde dev bir "sinek fabrikası" inşa ediliyor. Bu tesisin önümüzdeki sonbaharda operasyonlarına başlaması planlanıyor.