Yıldızlar Gezegenleri mi Yiyor? Şüpheli Gözlemler Heyecan Yarattı

Birinin çenesinde kırıntılar gördüğünüzde, kurabiyelerin nereye gittiğini merak etmeniz gayet doğaldır. Astronomlar da şu sıralar gökyüzünün derinliklerinde benzer bir durumla karşı karşıyalar. Binlerce yıldız arasında yaptıkları incelemelerde, altı tane kırmızı cüce yıldızın "çenesinde" şüpheli izler buldular. Bu izler, yıldızların yakın zamanda bir şeyler atıştırdığını, ancak bu seferki menüde kurabiyeler değil, Dünya benzeri gezegenlerin olduğunu gösteriyor.

Olayın merkezinde lityum adı verilen bir element var. Normal şartlarda, bir yıldızın iç kısımlarındaki yüksek ısı ve basınç, lityumu hızla yok eder. Yani bir kırmızı cücenin atmosferinde lityum görmek, beyaz bir tuvalin üzerine rastgele boya sıçratmak gibidir; hemen dikkat çeker çünkü orada olmaması gerekir. Keele Üniversitesi'nden gökbilimci Robin Jeffries ve ekibi, Gaia-ESO Spektroskobik araştırmasından gelen verileri incelerken tam da bu "boya lekeleriyle" karşılaştılar.

Uzayda suç mahalli incelemek zordur çünkü genellikle kurbanla birlikte kanıtlar da yok olur. Bir yıldız, yörüngesindeki bir gezegeni yuttuğunda, gezegene dair her şey devasa bir ateş topunun içinde eriyip gider. İşte burada devreye "nekroplanetoloji" giriyor. Bu disiplin, ölü veya can çekişen yıldızların kimyasal kalıntılarını inceleyerek, geçmişte neler yaşandığını anlamaya çalışan bir nevi kozmik adli tıp dalı.

Kırmızı cüceler aslında ölüme yakın yıldızlar değildir. Aksine, Güneş'ten çok daha küçük, soğuk ve sönük oldukları için yakıtlarını çok tasarruflu kullanırlar. Güneş'in ömrü yaklaşık 10 milyar yılken, kırmızı cüceler trilyonlarca yıl yaşayabilir. Evren henüz 13,8 milyar yaşında olduğu için, şu an gördüğümüz hiçbir kırmızı cüce doğal ömrünün sonuna gelmiş değil. Bu da onları lityum takibi için mükemmel birer laboratuvara dönüştürüyor; çünkü eğer atmosferlerinde taze lityum varsa, bu ancak dışarıdan gelen yeni bir "teslimatla" açıklanabilir.

Araştırmacılar, yıldız kümelerine odaklanarak işlerini kolaylaştırdılar. Aynı gaz bulutundan doğan yıldızlar genellikle benzer kimyasal özellikler taşır. Eğer bir kümedeki kardeş yıldızların hepsinde lityum yokken, sadece bir tanesinde bu element mevcutsa, orada ters giden bir şeyler var demektir. 318 kırmızı cüce arasından seçilen altı şüpheli, diğerlerinden çok daha fazla lityuma sahipti.

Elbette bilim insanları hemen "katil" teşhisi koymadılar. Önce diğer ihtimalleri elediler. Belki bu yıldızlar daha gençti ve lityumları henüz yok olmamıştı; ancak hareketleri ve renkleri, onların kümenin yerlisi olduğunu kanıtladı. Belki de çok hızlı döndükleri veya aşırı manyetik aktiviteye sahip oldukları için lityumu yakamamışlardı; fakat durum tam tersiydi, bu yıldızlar kümenin en yavaş dönen üyeleriydi.

Geriye tek bir açıklama kalmıştı: Dışarıdan gelen bir takviye. Yapılan hesaplamalar, bu lityum sinyalini oluşturmak için yaklaşık 3 ila 10 Dünya kütlesindeki bir gezegenin yıldızın boğazından aşağı inmiş olması gerektiğini gösteriyor. Bu, nekroplanetoloji dünyası için oldukça net bir "suçüstü" durumu.

Peki, bu durum ne kadar yaygın? İncelenen yıldızların yüzde 2 ila 3'ünün gezegen yediği görülüyor. Ancak lityumun atmosferde kalma süresi kısaysa, bu oran çok daha yüksek olabilir. Çünkü biz sadece "yemeği henüz bitirmiş" olanları yakalayabiliyoruz. Özellikle sistemlerin yeni oluştuğu, yerçekiminin gezegenleri bir bilardo topu gibi sağa sola savurduğu dönemlerde, yıldızların kendi çocuklarını yutması oldukça sıradan bir olay olabilir.

Kırmızı cücelerin bu "oburluğu", aslında güneş sistemlerinin nasıl oluştuğuna dair bize yepyeni bir pencere açıyor. Evrenin bu küçük ama uzun ömürlü yıldızları, yanlarında taşıdıkları bu kimyasal kırıntılarla, geçmişte yaşanmış kozmik trajedilerin hikayesini anlatmaya devam ediyor.