Yapay Zekaya Nazik Davranmak Enerji Tüketimini Artırıyor

Birleşmiş Milletler bünyesindeki araştırmacılar, yapay zeka ile etkileşime girerken kullanılan dilin çevresel etkileri konusunda çarpıcı bir uyarıda bulundu. Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü (UNU-INWEH) tarafından yayınlanan kapsamlı rapor, kullanıcıların yapay zekaya karşı "nazik" olma alışkanlıklarının enerji tüketimini artırdığını ortaya koydu. Araştırma sonuçlarına göre, istemlerdeki (prompt) gereksiz kelimelerin ayıklanması, ChatGPT gibi sistemlerin enerji tüketimini %25 oranında azaltabiliyor.

Raporda, kullanıcıların yapay zeka ile iletişim kurarken kullandığı "lütfen", "teşekkür ederim" gibi nezaket ifadelerinin ve dolaylı anlatımların enerji maliyeti olduğu vurgulanıyor. Bu tür gereksiz kelimelerin temizlenmesinin, yılda 87 ile 98 gigawatt-saat arasında elektrik tasarrufu sağlayabileceği hesaplandı. Bu rakam, Sahra Altı Afrika'daki yaklaşık 760 bin kişinin yıllık konut elektrik tüketimine eşdeğer bir enerji miktarı anlamına geliyor.

Enerji tüketimini ve karbon ayak izini düşürmek isteyen kullanıcılar için uzmanlar somut öneriler sunuyor. Araştırmacılar, istemlerin mümkün olduğunca kısa ve öz tutulması, yapay zeka ile gereksiz sohbet döngülerine girilmemesi ve sistemlerle duygusal bağlar kurulmasından kaçınılması gerektiğini belirtiyor. UNU-INWEH'den Kaveh Madani, kullanıcıların yapay zekaya kaba davranmalarını istemediklerini ancak "etkileşim tuzağına" düşmemeleri ve yapay zekaya aşık olmamaları konusunda uyardı.

Sistemin çalışma prensibi incelendiğinde, büyük dil modellerinin metinleri "token" adı verilen küçük birimler halinde işlediği görülüyor. Madani'ye göre, kısa istemler hem modelin işlemesi gereken token sayısını hem de yanıt olarak ürettiği token miktarını azalttığı için enerji tasarrufu sağlıyor. Ayrıca, daha net ve kısa ifadeler görevi basitleştirerek işlemci üzerindeki yükü ve dolayısıyla gereken gücü daha da aşağı çekiyor.

Yapay zekanın çevresel maliyetlerini inceleyen en kapsamlı değerlendirmelerden biri olan bu çalışma; teknolojiye olan talebin artmasıyla birlikte enerji, arazi ve su kullanımının hızla yükseldiği konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor. Günümüzde sadece ChatGPT'nin günde yaklaşık 2,5 milyar, Google'ın ise (çoğu yapay zeka özetleri içeren) 16 milyar sorgu işlediği belirtiliyor. Teknoloji şirketlerinin enerji kullanımı konusunda şeffaf olmaması nedeniyle araştırmacılar, mevcut veri merkezi verilerini temel alarak projeksiyonlar oluşturdu.

Veriler, yapay zekanın şu anda veri merkezlerinde kullanılan toplam enerjinin yaklaşık %20'sini oluşturduğunu, ancak bu oranın önümüzdeki birkaç yıl içinde %40'a çıkacağını öngörüyor. 2030 yılına gelindiğinde, yalnızca yapay zekanın yıllık 378 terawatt-saat enerji tüketebileceği, veri merkezlerinin ise toplamda 945 TWh enerjiye ihtiyaç duyacağı tahmin ediliyor. Bu miktar, küresel elektrik tüketim tahminlerinin neredeyse %3'üne tekabül ediyor.

Enerji tüketiminin yanı sıra su kullanımı da kritik bir sorun olarak öne çıkıyor. 2030 yılına kadar veri merkezlerinin 9,3 trilyon litre suya ihtiyaç duyacağı öngörülüyor. Bu miktar, Sahra Altı Afrika'da yaşayan 1,3 milyar insanın yıllık minimum evsel su ihtiyacını karşılayabilecek kadar devasa bir hacim. UNU-INWEH'den Miriam Aczel, yapay zekanın teknoloji tarihindeki herhangi bir araçtan daha hızlı benimsendiğini, bu nedenle enerji kullanımının da benzer şekilde agresif bir hızla arttığını ifade ediyor.

Araştırmacılar, çözüm için hem kurumsal hem de bireysel düzeyde adımlar atılması gerektiğini savunuyor. Yapay zeka şirketlerinin enerji tüketim verilerini yayınlamaya zorlanması ve hükümetlerin hem şirketlere hem de bireylere enerji sınırlandırmaları getirmesi öneriliyor. Bunun yanı sıra halkın, yapay zekayı verimli kullanma konusunda eğitilmesinin hayati önem taşıdığı vurgulanıyor. Kullanıcıların, gereksiz yere yapay zeka kullanımından kaçınmaları ve ihtiyaç duyduklarında daha az güçlü (daha küçük) modelleri tercih etmeleri tavsiye ediliyor.

Çalışmada, farklı içerik türlerinin enerji maliyetleri arasındaki uçurum da gözler önüne seriliyor. Bir görsel oluşturmanın, bir metin sorgusuna göre 60 kat daha fazla enerji harcadığı; bunun da 10 watt'lık bir LED ampulü yaklaşık 17 dakika boyunca yakmaya eşdeğer olduğu belirtiliyor. Karmaşık bir video üretimi ise metin sorgusundan 8000 kat daha fazla enerji tüketerek aynı ampulü yaklaşık 1,7 gün boyunca çalıştırabilecek kadar güç harcıyor.

Kaveh Madani, yapay zekanın kendisinin "kötü" olduğunu söylemediklerini, ancak teknolojinin doğru şekilde kullanılması gerektiğini belirterek durumu bir bıçak örneğiyle açıklıyor: "Yapay zeka bir bıçak gibidir; ameliyathanede bir hastanın hayatını kurtarmak için kullanılabilir, ancak aynı zamanda birini öldürmek için de kullanılabilir."