Uluslararası Uzay İstasyonu'nda Neler Oluyor? Kriz ve Sonrası

Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) meydana gelen ve giderek kötüleşen hava sızıntısı, Cuma günü astronotların acil durum protokollerini devreye sokmasına ve yaklaşık iki saat boyunca olası bir tahliye için hazırlık yapmasına neden oldu. NASA tarafından yapılan açıklamaya göre, GMT saatine göre 13.04'te "güvenli liman" (safe-haven) emri verildi. Bu karar, Rus kozmonotların daha önce de çatlaklar nedeniyle sorun yaşayan Zvezda servis modülünün transfer tünelindeki bir kırığı onarmaya çalışması sırasında alındı.

Kritik durum karşısında NASA misyon kontrol merkezi, istasyonda bulunan beş mürettebat üyesine uzay giysilerini giymelerini ve hızlı bir tahliye gerekebileceği ihtimaline karşı kenetlenmiş olan uzay araçlarına sığınmalarını bildirdi. Ancak NASA ve Rusya'nın uzay ajansı Roscosmos'un hava sızıntı hızını detaylıca incelemesinin ardından emir geri çekildi ve astronotlara istasyona geri dönebilecekleri bildirildi. Roscosmos, istasyonda iki farklı sızıntı tespit edildiğini ancak bunun mürettebat için acil bir tehdit oluşturmadığını açıkladı.

Bir Amerikan futbol sahası büyüklüğündeki orbital laboratuvar olan ISS, uluslararası iş birliğiyle geliştirilen ve insanlık tarihinin inşa ettiği en büyük uzay aracı olma özelliğini taşıyor. Dünyanın yaklaşık 250 mil üzerinde yörüngede dönen istasyonun montaj süreci 1998 yılında Rusya'nın Zarya modülünün fırlatılmasıyla başlamıştı. 2000 yılından bu yana kesintisiz olarak insan varlığına ev sahipliği yapan istasyon, uzaydaki en uzun süreli insan yerleşimi rekoruna sahip.

Buna rağmen, istasyon artık yaşlanma belirtileri göstermeye başladı. Hava sızıntılarına neden olan çatlakların yaklaşık altı yıldır aralıklı olarak devam ettiği biliniyor. Son aylarda nispeten küçük olan sızıntıların, Cuma günü günlük bir pound'dan iki pound'a yükselmesi durumu kritik hale getirdi. NASA'nın ismini açıklamak istemeyen üst düzey bir yetkilisi, Zvezda servis modülündeki kırıkların uzun süredir ciddi bir endişe kaynağı olduğunu belirtti.

NASA sözcüsü Bethany Stevens, X üzerinden yaptığı açıklamada, "PrK" olarak bilinen Zvezda servis modülü transfer tünelinin bir süredir çatlaklar ve sızıntılarla mücadele ettiğini ve Roscosmos'un bugüne kadar bunu mümkün olduğunca hafiflettiğini vurguladı. Stevens, NASA'nın bu çatlakları çok yakından izlediğini, Roscosmos'un ise operasyonel önlemler ve periyodik kısmi onarımlarla sorunu yönetmeye çalıştığını ekledi. 5 Haziran Cuma günü, sızıntıların artması üzerine Roscosmos daha kapsamlı bir onarım operasyonu başlatma kararı aldı.

Tedbir amaçlı olarak NASA, SpaceX Crew-12 ekibinin dört üyesini ve astronot Chris Williams'ı, onarım çalışmaları sürerken Dragon uzay aracında "yüksek güvenlik pozisyonu"na geçmeye yönlendirdi. Yaklaşık iki saat sonra, Roscosmos'un daha fazla veri ve ölçüm değerlendirmek amacıyla yapısal onarım çalışmalarını durdurmasıyla birlikte, mürettebatın güvenli liman prosedürlerini sonlandırıp normal operasyonlarına dönmesi istendi. Roscosmos ise basın açıklamasında, istasyon içindeki basıncın hesaplanan seviyede sabit tutulduğunu ve sistemlerin güvenli olduğunu belirtti.

Olay sırasında istasyonda iki farklı görevden toplam yedi astronot bulunuyordu. Bunlar arasında Şubat ayında varan Crew-12 ekibinden NASA astronotları Jessica Meir ve Jack Hathaway, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronotu Sophie Adenot ve Roscosmos kozmonotu Andrey Fedyaev yer alıyordu. Diğer ekipte ise Kasım ayında istasyona ulaşan Amerikalı astronot Christopher Williams ile kozmonotlar Sergey Kud-Sverchkov ve Sergei Mikayev bulunuyordu.

Haberin dikkat çeken detaylarından biri ise onarım yöntemi konusundaki görüş ayrılığı oldu. Tahliye prosedürlerini uygulamayan Kud-Sverchkov ve Mikayev'in, hava sızıntısına neden olan çatlağa ulaşmak için bir testere kullanmayı planladıkları ortaya çıktı. Ancak NASA yetkililerinin bu yönteme karşı çıkması ve riskli bulması, Houston'daki misyon kontrol merkezinin "güvenli liman" emrini vermesini tetikleyen temel unsurlardan biri oldu.

ISS'nin 27 yıllık tarihinde mürettebatın istasyonu tamamen tahliye etmek zorunda kaldığı bir olay henüz yaşanmadı. Güvenli liman emirleri nadir görülse de, son yıllarda uzay çöplerinin çarpma riski veya hava sızıntı oranlarındaki küçük değişimler nedeniyle zaman zaman uygulanmıştı. NASA ve Roscosmos, Zvezda modülündeki sızıntıların kesin nedeni ve kalıcı çözümleri üzerine aylardır tartışmaya devam ediyor.

Yaşanan bu teknik sorunlar, istasyonun geleceğini de gündeme getiriyor. ABD Kongresi'nde, ticari şirketlerin alternatif çözümler geliştirmesine zaman tanımak amacıyla istasyonun planlanan ömrünü 2032 yılına kadar iki yıl daha uzatacak bir yasa tasarısı bulunuyor. ABD, gelecekte düşük dünya yörüngesindeki operasyonlarını "ticari olarak sahip olunan ve işletilen destinasyonlara" devretmeyi planlayarak, araştırma ve teknoloji geliştirme süreçlerini bu yeni modeller üzerinden sürdürmeyi hedefliyor.