Tek Bir Kafa Vuruşu Bile Beyin Hasarı Riskini Artırıyor

Futbolda topa kafa vurmanın, beyin hücrelerine zarar veren proteinlerin kana karışmasına neden olduğu ortaya çıktı. JAMA Neurology dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, sadece bir kez kafa vuruşu yapmanın bile kanda beyin hasarı ile ilişkili protein seviyelerini geçici olarak yükseltmek için yeterli olduğunu gösteriyor. Araştırma sonuçları, vuruşların sıklığı ve şiddeti arttıkça, sinirsel hasarla ilişkili belirli kan belirteçlerindeki değişimlerin daha belirgin hale geldiğini kanıtlıyor.

Amsterdam Üniversitesi Tıp Merkezi tarafından yürütülen çalışmada, amatör erkek futbolcular üzerinde detaylı incelemeler yapıldı. Araştırmacılar, maçtan hemen sonra kafa vuruşu yapan oyuncuların kanında, kafa vuruşu yapmayanlara kıyasla çok daha yüksek konsantrasyonda S100B proteini tespit etti. Temelde "astrosit" adı verilen yıldız şeklindeki hücreler tarafından üretilen S100B, tıp dünyasında travmatik beyin hasarlarını (TBI) değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan bir gösterge olup, genellikle bir travmanın ardından ilk bir saat içinde yükseliyor.

Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri ise p-tau217 proteini ile ilgili oldu. Özellikle iki kereden fazla kafa vuruşu yapan veya yüksek şiddetli vuruşlar gerçekleştiren oyuncularda, p-tau217 seviyelerinde ani bir artış gözlemlendi. Bu protein, Alzheimer hastalığının en temel kan tabanlı biyobelirteçlerinden biri olarak kabul ediliyor. Normal şartlarda nöronların iç iskeletini stabilize eden tau proteini, beyindeki iletim hatlarına gelen mekanik stres nedeniyle yerinden kopuyor ve enzimler tarafından değiştirilerek p-tau217 formuna dönüşüyor.

S100B ve p-tau217 seviyelerinin, her maçtan sonraki 24 ila 48 saat içinde normale döndüğü saptandı. Ancak uzmanlar, bu durumun kalıcı hasar riskini ortadan kaldırmadığını vurguluyor. Concussion Legacy Foundation Canada (CLFC) Yardımcı Yönetici Direktörü Samantha Bureau, mevcut kanıtların kafa vuruşlarının hem kısa hem de uzun vadede beyin hasarına yol açtığını gösterdiğini belirtti. Bureau, maruz kalma ile semptomların ortaya çıkması arasındaki süre nedeniyle uzun vadeli sonuçların takibinin zor olduğunu, ancak birçok çalışmanın bu risklere dikkat çektiğini ekledi.

Hollanda'da gerçekleştirilen bu kapsamlı araştırma, 11 farklı maç boyunca 302 üst düzey amatör erkek futbolcudan alınan kan örneklerine dayanıyor. Örnekler; maç öncesinde, maçtan hemen sonra ve maçtan 24-48 saat sonra olmak üzere üç farklı aşamada toplandı. Katılımcıların kafa vuruşu sıklığı ve vuruşların şiddeti, kamera kayıtları aracılığıyla titizlikle analiz edildi. Ayrıca çalışmaya temas sporlarıyla ilgilenmeyen sporcuların da dahil edilmesi, gözlemlenen değişimlerin doğrudan kafa vuruşlarından kaynaklandığına dair güveni artırdı.

Araştırmanın ortak yazarı ve Amsterdam UMC Emma Çocuk Hastanesi'nde gelişimsel nörobilim alanında yardımcı profesör olan Marsh Königs, kafa vuruşlarının bu biyobelirteçleri tam olarak nasıl yükselttiğinin kesin mekanizmasını henüz bilmediklerini ifade etti. Königs, başın çok kısa bir zaman diliminde hızlanıp yavaşlamasının, küçük ölçekli bir "beyin sarsıntısı" etkisi yaratabileceğini veya topla temas anında beyin boyunca yayılan bir basınç dalgasının bu hasara yol açabileceğini öne sürdü.

Bilim insanları, bu etkilerin zamanla birikerek nörodejeneratif hastalıklara zemin hazırladığını hipotez ediyor. Nitekim 2025 tarihli başka bir çalışma, futbol ve Amerikan futbolu oyuncularında yıllarca süren tekrarlayan kafa travmalarının nöronları öldürdüğünü ve beyin iltihaplanmasına yol açtığını ortaya koymuştu. Königs, asıl endişe verici olanın biyobelirteçlerin yükselmesi değil, bu yükselişin temsil ettiği hücresel hasar olduğunu ve bu durumun binlerce kez tekrarlandığında ciddi sorunlara yol açabileceğini belirtti.

Cardiff Üniversitesi'nden tıbbi mühendis Peter Theobald ise İngiltere Futbol Federasyonu gibi kurumların, "güvenli" bir kafa vuruşu seviyesine dair kesin kanıtlar olmasa da antrenmanlardaki kafa vuruşu yüklerini azalttığını belirtti. Theobald, Hollanda'daki çalışmanın oldukça güçlü olduğunu ancak aynı oyuncuların tüm sezon boyunca takip edilmesinin, kümülatif etkileri raporlamak açısından daha faydalı olacağını ekledi. Araştırmada gözlemlenen yükselişlerin klinik tanı eşiklerini aşmadığı belirtilse de, bu eşiklerin genellikle ağır beyin hasarları veya demans gibi çok daha ciddi durumları tespit etmek için tasarlandığı hatırlatıldı.