Stonehenge'in Sunak Taşı Buzullar Tarafından Taşınmamış Olabilir

Dünyanın en gizemli anıtlarından biri olan Stonehenge'in merkezinde yer alan ve "sunak taşı" olarak bilinen devasa monolit hakkında yürütülen araştırmalar, taşın kökenine dair ezber bozan detayları ortaya çıkardı. Yaklaşık 4.500 yıldır mevcut konumunda bulunan, 5 metre uzunluğunda ve 6 ton ağırlığındaki bu kumtaşı blokla ilgili yürütülen son çalışmalar, taşın doğal yollarla değil, insan eliyle taşınmış olma ihtimalinin çok daha yüksek olduğunu gösteriyor.

Avustralya'daki Curtin Üniversitesi'nden Anthony Clarke ve ekibi tarafından 2024 yılında gerçekleştirilen kimyasal analizler, sunak taşının kökeninin kuzeydoğu İskoçya olduğunu kesinleştirdi. Araştırmacılar, kumtaşını oluşturan kum tanelerini tek tek inceleyerek her bir taneciğin yaşını ve kimyasal bileşimini belirlediler. Bu yöntemle oluşturulan "jeolojik parmak izi", Birleşik Krallık ve İrlanda genelindeki diğer kayaçlarla karşılaştırıldığında, taşın kuzeydoğu İskoçya'daki Orcadian havzasına ait olduğu tespit edildi.

Bu bulgu, devasa taşın Güney İngiltere'deki Stonehenge'e ulaşmak için yaklaşık 750 kilometrelik muazzam bir mesafe kat etmesi gerektiği anlamına geliyordu. Bilim insanları başlangıçta bu taşın teknelerle taşınmış olabileceğini düşünseler de, alternatif bir hipotez olarak son buzul çağına odaklandılar. Bu senaryoya göre, buzulların taşı kuzeye doğru sürükleyerek insanlara daha yakın bir noktaya bırakmış olma ihtimali değerlendirildi.

Yeni bir çalışmada jeolojik analizler ve buz akışı modellemeleri kullanan Clarke ve ekibi, antik buzulların hareketlerini yeniden kurguladı. Yapılan simülasyonlar, kuzeydoğu İskoçya'dan gelen buz akıntılarının çoğunun kuzeye yöneldiğini, ancak bir kısmının güneye doğru ilerleyerek taşıdıkları kayaçları Dogger Bank bölgesine bıraktığını ortaya koydu. Dogger Bank, son buzul döneminde Britanya'yı Avrupa ana karasına bağlayan bir kara köprüsüydü ancak günümüzde Kuzey Denizi'nin derinliklerinde kalmış durumda.

Eğer buzullar sunak taşını Dogger Bank'a kadar taşımış olsaydı, insanların taşı Stonehenge'e götürmek için kat etmesi gereken mesafe yüzlerce kilometre kısalmış olacaktı. Ancak araştırmacılar, zaman çizelgesini incelediklerinde bu teorinin ciddi açıklar verdiğini fark ettiler. Dogger Bank bölgesi yaklaşık 8.000 yıl önce sular altında kalırken, Stonehenge'in inşaatına ancak 5.000 yıl önce başlanmıştı. Bu durum, buzulların taşı taşımış olması için imkansıza yakın ve oldukça karmaşık bir dizi olay zincirinin gerçekleşmiş olması gerektiği anlamına geliyor.

Araştırmacılar, Stonehenge'i inşa eden insanların teknolojik kapasitelerinin ve azimlerinin bu zorlu görevi başarmaya yettiğini vurguluyor. Anıtta yer alan 25 ila 30 ton ağırlığındaki diğer dev taşların, insanlar tarafından onlarca kilometre taşınmış olması, 6 tonluk sunak taşının çok daha uzaklardan getirilmesinin imkansız olmadığını kanıtlıyor. Clarke, bu sürecin modern zamanların hızıyla değil, tıpkı piramitlerin inşası gibi yıllara yayılan devasa bir emekle gerçekleştirilmiş olabileceğini belirtiyor.

Bilim insanları, gelecekte yapılacak daha detaylı örneklemelerle taşın tam olarak hangi ocaktan veya kayaç çıkıntısından alındığını belirlemeyi hedefliyor. Ancak taşın neden bu kadar uzak bir mesafeden getirildiği sorusu hala gizemini koruyor. Clarke, bu durumu günümüz insanının estetik veya prestij tercihlerine benzeterek; İtalya'dan gelen mermerlerin mutfaklarda kullanılması veya nadir değerli taşların takı olarak tercih edilmesi gibi, antik insanların da anıtları için özellikle kuzeydoğu İskoçya'nın kumtaşını seçmiş olabileceğini ifade ediyor.