Slovakya'da Gizemli Keşif: 7 Bin Yıllık Başsız İskeletler Arkeologları Şaşırttı

Slovakya'nın güneybatısında, toprağın altında yedi bin yıldır sessizce bekleyen bir sır, arkeologları derin bir şaşkınlığa sürükledi. Vrable yerleşkesinde yürütülen kazılar sırasında, bir mahalle girişindeki hendeğin içinde onlarca insan iskeleti bulundu. Ancak bu manzaranın tüyler ürpertici bir detayı vardı: Neredeyse tüm bedenlerin başı yoktu.

İlk bakışta bir katliam sahnesini andıran bu tablo, detaylı incelemelerle beraber çok daha farklı bir hikayeye evrildi. Uzmanlar, boyun omurlarında tespit ettikleri kesik izlerini incelediklerinde, bu işlemin vahşi bir saldırıdan ziyade, büyük bir titizlikle gerçekleştirilmiş bir ritüel olduğunu fark ettiler. Yani bu insanlar öldürülüp başları koparılmamış; aksine, öldükten sonra bedenleri bilinçli bir şekilde manipüle edilmişti.

Bölge, M.Ö. 5250 ile 4950 yılları arasında yaşamış, Orta Avrupa'nın geniş bir kısmına yayılmış olan "Lineer Çömlek Kültürü"ne (LBK) ev sahipliği yapıyordu. 300'den fazla evin bulunduğu bu devasa yerleşke, üç farklı mahalle grubuna ayrılmıştı. Gizemli iskeletlerin bulunduğu yer ise, yaklaşık 1,3 kilometre uzunluğundaki çift katmanlı bir hendekle çevrili olan mahallelerden biriydi.

2022 yılında başlayan kazılarda, hendek boyunca dört çift başsız iskeletin yanı sıra, en az 77 kişiden oluşan toplu bir mezar ortaya çıktı. Bu kadar çok beden arasında başı yerinde olan tek kişi, küçük bir çocuktu. Bu durum, topluluğun yetişkinler ve çocuklar için farklı kurallar uyguladığını ya da çocuğun bu ritüelin dışında tutulduğunu düşündürüyor.

Kiel Üniversitesi'nden biyolojik antropolog Katharina Fuchs ve ekibi, kafataslarının alt çeneleriyle birlikte, keskin aletler kullanılarak ustalıkla çıkarıldığını saptadı. Bu detay, antik toplum için yüzün ve kafatasının bütünlüğünün ne kadar değerli olduğunu gösteriyor. Bedenlerin hendek duvarlarına yaslanmış şekilde bırakılması, bu işlemin sadece bir gömme işlemi değil, aynı zamanda mekanla kurulan sembolik bir bağ olduğunu kanıtlıyor.

Peki, bu insanlar neden başlarını yanlarında taşımadı? Arkeologlar, Neolitik dönemin farklı bölgelerinde benzer uygulamaların olduğunu biliyor. Örneğin, Türkiye'deki Çatalhöyük'te veya Filistin'deki Eriha'da, ölen ataların kafataslarının çıkarılıp üzerlerinin alçıyla kaplandığı ve birer heykel gibi sergilendiği görülmüştü. Vrable'daki insanlar da benzer bir "ata kültü" uyguluyor olabilirlerdi; ancak burada tuhaf olan nokta, ortadan kaybolan kafataslarının henüz hiçbir yerde bulunamamış olması.

Kafataslarının arkeolojik olarak "görünmez" olması, olayın perde arkasını çözmeyi zorlaştırıyor. Yine de yerleşkenin mimarisi bazı ipuçları veriyor. Üç mahalle arasında bir gerginlik olduğu tahmin ediliyor; çünkü sadece bu mahalle koruyucu bir hendekle çevrilmiş ve girişleri diğer mahallelerin ters yönüne bakıyor. Ölülerin hendeğe gömülmesi, belki de buranın sınırlarını belirlemek veya bölgeyi atalarının ruhlarıyla mühürlemek için yapılan bir hamleydi.

Vrable kazıları, sadece eski kemiklerin ortaya çıkarılması değil, aynı zamanda insan zihninin ölümle kurduğu ilk karmaşık ilişkilerin izini sürmek anlamına geliyor. İlk çiftçi toplumların ölümü nasıl anlamlandırdığı ve bedeni sosyal bir araç olarak nasıl kullandıkları, bu başsız iskeletlerin sessiz tanıklığında çözülmeyi bekliyor.