Sardinyalılar Yenilenebilir Enerji Dönüşümüne Neden Karşı Çıkıyor?

Dünyanın dört bir yanındaki yerel toplulukların, kendi bölgelerinde planlanan projelere karşı geliştirdiği "benim arka bahçemde olmaz" (NIMBY) refleksi, günümüzün teknolojik ve çevresel dönüşüm süreçlerinde en büyük engellerden biri haline geldi. İster uygun fiyatlı konut projeleri, ister atık arıtma tesisleri veya devasa veri merkezleri olsun; insanlar bu faaliyetlerin genel faydasını kabul etseler dahi, bu yapıların kendi yaşam alanlarına yakın kurulmasına şiddetle karşı çıkıyorlar. Ancak bu direncin kökenleri her bölgede farklılık gösteriyor ve fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde, şirketlerin ve politika yapıcıların halkın bu tepkilerini tam olarak anlaması kritik bir önem taşıyor.

İtalya'nın Sardinya adası, bu toplumsal direncin nasıl şekillendiğini gösteren ders kitaplarına girecek nitelikte bir örnek teşkil ediyor. IEEE Spectrum'un güç ve enerji editörü Emily Waltz'un geçtiğimiz Ekim ayında gerçekleştirdiği ziyaretler, adada rüzgar ve güneş enerjisi projelerine karşı duyulan nefretin ne kadar derin olduğunu ortaya koydu. Öyle ki, 2024 yılında seçmen nüfusun dörtte biri, yenilenebilir enerji projelerinin tamamının yasaklanmasını talep eden bir dilekçeyi imzalamak için halk meydanlarında kilometrelerce kuyruklar oluşturdu.

Waltz'un Sardinya'ya gidiş amacı başlangıçta tamamen teknolojikti; karbon dioksit ile şişirilen kubbeler kullanan, şebeke ölçekli ve gelecek vaat eden yeni bir enerji depolama sistemini incelemek istiyordu. Ancak projenin detaylarını raporlarken yerel halkla, mühendislerle, aktivistlerle ve profesörlerle yaptığı görüşmeler, onu beklenmedik bir gerçekle karşı karşıya bıraktı. Sardinyalıların yenilenebilir enerjiye karşı duyduğu derin antipatinin, aslında iklim değişikliğiyle değil, adanın 2.700 yıllık istila, işgal ve sömürülme tarihiyle doğrudan bağlantılı olduğu anlaşıldı.

Adanın tarihsel geçmişine bakıldığında; Fenikelilerle başlayan, ardından Romalılar, Bizanslılar ve İberyalılarla devam eden uzun bir dış müdahale süreci görülüyor. Sardinya, ancak 1861 yılında yeni birleşen İtalya'ya dahil edilmiş ve 1948 yılında İtalya'nın özerk bir bölgesi haline gelmiştir. Bu tarihsel süreç, ada halkının İtalyan hükümeti de dahil olmak üzere dışarıdan gelen herkese karşı haklı bir şüphe ve güvensizlik beslemesine yol açmış durumda. Waltz, bu durumu "Sardinya'dayken tarihin ağırlığını havada hissedebiliyorsunuz ve bu duygu nesilden nesle aktarılıyor" sözleriyle özetliyor.

Günümüzde İtalya, ulusal iklim hedeflerine ulaşabilmek için Sardinya'nın daha fazla enerji üretmesine ihtiyaç duyuyor. Ancak ada sakinleri, bu durumu Roma'nın bir sorunu olarak görüyor ve kendilerini çözüm ortağı olarak değil, sadece bir araç olarak konumlandırılmasından rahatsızlık duyuyorlar. Sardinya zaten ürettiği elektriğin yaklaşık yüzde 30'unu dışarıya ihraç ederken, hükümetin "daha fazla inşa et" baskısı yerel halk nezdinde hiçbir karşılık bulmuyor ve projelerin meşruiyetini yitirmesine neden oluyor.

Yapılan kapsamlı saha araştırmaları, Sardinyalıların iklim değişikliğini reddeden kişiler olmadığını veya yenilenebilir enerjiye prensipte karşı olmadıklarını gösteriyor. Asıl sorun, büyük şirketlerin ve İtalyan politika yapıcıların Sardinya'ya, kadim ve gururlu bir halkın yaşadığı bir yuva olarak değil, sadece devasa bir "batarya" gibi bakmaları ve adayı bu şekilde kullanmaya çalışmalarıdır. Halk, yukarıdan aşağıya dayatılan projeler yerine, yerel ihtiyaçların önceliklendirildiği bir yaklaşım bekliyor.

Waltz, Sardinyalıların ancak tabandan gelen, yerel halkın öncülük ettiği bir yaklaşımla yenilenebilir enerjiye daha sıcak bakabileceklerini belirtiyor. Nitekim bu "yerli yaklaşım" adanın bazı bölgelerinde şimdiden meyvelerini vermeye başlamış durumda. Bölgede, sakinlerin kendi yenilenebilir enerji sistemlerini kurup yönettikleri 50'den fazla "enerji topluluğu" projesi halihazırda başarıyla uygulanıyor. Bu model, yerel halkın desteğini almakta zorlanan diğer bölgeler için de umut verici bir örnek sunuyor.

Sardinya deneyimi, enerji dönüşümü sürecindeki tüm dünya için hem bir uyarı hem de bir yol haritası niteliği taşıyor. Toplulukların taşıdığı tarihsel yükleri ve kültürel hassasiyetleri görmezden gelen projelerin başarısızlığa mahkum olduğu açıkça görülüyor. İster Sulawesi'de ister Sahra Altı Afrika'da olsun; çözüm, insanlarla bulundukları noktada buluşmak ve onları gerçekten dinlemektir. Teknolojik ilerleme, ancak toplumsal hafıza ve yerel kimliklerle uyum sağlandığında kalıcı ve kabul edilebilir hale gelebilir.