Otonom Drone'lar İlk Kez İnsan Askerleri Öldürdü

Savaş alanlarında drone'lar artık alışıldık bir görüntü; gökyüzünde süzülen küçük pervaneler, bir operatörün ekranından gelen komutlarla hedeflerini vuruyor. Ancak Ukrayna'dan gelen son bilgiler, bu denklemdeki en kritik parçanın, yani insanın, tamamen devreden çıktığına dair ürpertici bir gerçeği ortaya koydu. İlk kez, hiçbir insan müdahalesi olmadan, tamamen kendi kararlarını veren yapay zeka kontrollü drone'lar insan askerleri öldürdü.

Bu durum, savunma sanayii yetkilisi Alexander Kokhanovskyy'nin itiraflarıyla gün yüzüne çıktı. Yaklaşık iki yıl önce, cephe hattında gerçekleştirilen gizli bir testte, "Terminatör modu" adı verilen bir yazılımla donatılmış 10 adet drone sahaya sürüldü. Bu cihazlar, herhangi bir operatörle bağlantı kurmadan, önceden belirlenmiş bir alana uçup karşılarına çıkan her şeyi yok etmek üzere programlanmıştı. Kokhanovskyy'nin ifadesi oldukça net ve soğukkanlı: "Sadece fırlatıyorduk ve oradaki her şeyin öleceğini biliyorduk. Drone ile hiçbir bağlantı yoktu; video izleyemezdiniz, hiçbir şey göremezdiniz. Gördüğü her şeyi öldürüyordu."

Bakhmut ve Chasiv Yar şehirleri yakınlarında, bir karşı taarruz hamlesinin parçası olarak yürütülen bu deneyin sonuçları, ancak olaydan sonra bölgeye gönderilen insan kontrollü drone'lar aracılığıyla anlaşıldı. Görüntülerde birkaç ölü asker ve imha edilmiş bir kamyon vardı. Her ne kadar saldırı anına dair bir kayıt bulunmasa da, sonuçlar yapay zekanın ölümcül karar verme sürecini başarıyla tamamladığını kanıtlar nitelikteydi.

Dünya genelindeki ordular yapay zekayı istihbarat toplamak veya hedef belirlemek için kullanıyor, ancak genel kural "döngüde bir insan bulundurmak" üzerine kurulu. Yani tetiği çeken son karar her zaman bir insana ait oluyor. Ukrayna hükümetinin resmi politikası da şu an için son aşamada yapay zekaya izin vermemek yönünde. Fakat Kokhanovskyy, hükümetin bu kapasitenin farkında olduğunu ve kuralların esnetilmesi konusunda savunma şirketleriyle görüşmeler yapıldığını iddia ediyor.

Bu gelişme, sadece askeri bir başarı değil, aynı zamanda etik bir uçurum. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, insan muhakemesinin savaş dışı bırakıldığı bu tür silahların dünya için yeri olmadığını savunuyor. Oxford Üniversitesi'nden Mariarosaria Taddeo'nun yorumu ise durumun vahametini özetliyor: Yapay zeka ile öldürmek, askerin onurunu çalmak ve saldırganı sorumluluktan tamamen kurtarmak demek. Bir insanın, başka bir insanı öldürme kararını bir yazılıma devrettiği bir toplumda yaşamak, dehşet verici bir senaryo.

Teknik açıdan bakıldığında, bu tür sistemlerin hata yapma riski de oldukça yüksek. Yapay zekanın dostu düşmandan ayıramaması veya sivil yerleşim yerlerini hedef alması an meselesi. Exeter Üniversitesi'nden Anthony King'e göre, tam otonom saldırılar teknolojik olarak mümkün olsa da, milyonlarca drone'un kullanıldığı bu savaşta hala insan kontrolünün daha etkili olduğu görülüyor. Yani etik kaygıların yanı sıra, askeri verimlilik de hala insan faktörüne ihtiyaç duyuyor.

Kokhanovskyy şu an Aero Center şirketinin başında ve yeni bir sistem üzerinde çalışıyor. ALITA adı verilen bu sistem, Rus Shahed drone'larını havada avlamak için tasarlanmış 64 drone'luk bir bataryadan oluşuyor. Saatle 450 kilometre hıza ulaşabilen bu cihazlar, teorik olarak tamamen otonom çalışabilir. Ancak mevcut yasalar nedeniyle, son vuruş aşamasında hala iki operatörün onayı gerekiyor. Kokhanovskyy ise bu kuralı değiştirmeyi çok istediğini açıkça belirtiyor.

Savaşın doğası, metal ve kodun hakimiyetine doğru hızla kayıyor. İnsan vicdanının ve muhakemesinin yerini algoritmaların aldığı bir savaş meydanı, sadece kimin öldüğünü değil, "öldürme" eyleminin anlamını da değiştiriyor. Artık soru, bu teknolojinin mümkün olup olmadığı değil; bizim buna gerçekten hazır olup olmadığımız.