Normal Böbrek Testleri Yanıltıcı Olabilir: Ciddi Risk Kapıda!

Bir milyonu aşkın yetişkin üzerinde gerçekleştirilen kapsamlı ve yeni bir araştırma, böbrek testi sonuçlarının "normal" görünmesinin her zaman kişinin güvende olduğu anlamına gelmediğini ortaya koydu. Karolinska Institutet tarafından yürütülen ve Kidney International dergisinde yayımlanan çalışma, normal sınırlar içinde kalan değerlerdeki küçük farklılıkların bile, kronik böbrek hastalığı geliştirme riskini önceden belirleyebileceğini kanıtladı. Araştırmacılar, bu bulgular ışığında, hastalığın ilerlemesini önlemek ve daha erken teşhis koymak amacıyla web tabanlı bir destek aracı geliştirdi.

Dünya genelinde yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 10 ila 15'ini etkileyen kronik böbrek hastalığı, giderek daha ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geliyor. Uzmanlar, 2040 yılına kadar bu hastalığın, küresel ölçekte yaşam kaybına neden olan ilk beş temel sebep arasında yer alacağını öngörüyor. Mevcut durumdaki en büyük sorun ise, yaygın olarak kabul görmüş bir tarama programının bulunmaması. Bu durum, birçok hastanın ancak böbrek fonksiyonlarının yarısından fazlasını kaybettikten sonra teşhis almasına neden oluyor.

Erken teşhis süreçlerini iyileştirmek isteyen araştırma ekibi, böbrek fonksiyonlarının en yaygın göstergesi olan tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR) için popülasyon tabanlı referans tabloları geliştirdi. Bu yeni yaklaşımın temel amacı, hekimlerin yüksek risk altındaki hastaları daha kolay tanımasını sağlamak ve tedaviye çok daha erken müdahale etme imkanı sunmaktır.

Çalışmanın ilk yazarı olan Karolinska Institutet Klinik Bilim ve Eğitim Bölümü doktora sonrası araştırmacısı Yuanhang Yang, bu yeni yöntemin temel motivasyonunu şu sözlerle açıkladı: "Pediyatride kullanılan büyüme ve kilo tablolarından ilham aldık. Bu tablolar, klinisyenlerin obezite veya gelişim geriliği riski taşıyan çocukları sezgisel olarak tespit etmelerine yardımcı oluyor; biz de aynı mantığı böbrek fonksiyonlarına uyguladık."

Araştırmacılar, geliştirdikleri eGFR referans tablolarını sağlık profesyonellerinin kullanımına açtılar. Ayrıca, doktora öğrencisi Antoine Creon tarafından geliştirilen çevrimiçi bir hesaplayıcı sayesinde, doktorlar artık bir hastanın eGFR değerini, aynı yaş ve cinsiyetteki bireylerden beklenen değerlerle kıyaslayabiliyor. Bu dijital araç, standart sınırların ötesinde, kişiye özel bir risk analizi yapılmasını mümkün kılıyor.

Çalışmanın veri seti oldukça etkileyici bir kapsamda tutuldu. İsveç'in Stockholm bölgesinde yaşayan, 40 ile 100 yaş arasındaki nüfusun yaklaşık yüzde 80'ini temsil eden 1,1 milyondan fazla yetişkinin verileri analiz edildi. Araştırmacılar, 2006 ile 2021 yılları arasında toplanan yaklaşık yedi milyon eGFR test sonucunu kullanarak yaşa ve cinsiyete özel referans dağılımlar oluşturdu.

Analiz sonuçları, bir kişinin yaşına ve cinsiyetine göre ortalamanın oldukça altında kalan böbrek fonksiyonu seviyelerinin, daha kötü sağlık sonuçlarıyla doğrudan ilişkili olduğunu gösterdi. Özellikle eGFR değeri 25. persentilin (yüzdelik dilim) altında kalan kişilerin, diyaliz veya böbrek nakli gerektiren böbrek yetmezliği geliştirme riskinin anlamlı derecede daha yüksek olduğu tespit edildi.

Araştırmacılar ayrıca, eGFR persentilleri ile ölüm riski arasında "U şeklinde" bir ilişki gözlemlediler. Buna göre, dağılımın hem çok düşük hem de çok yüksek uçlarında yer alan bireylerin, orta aralıkta olanlara göre ölüm riskinin daha yüksek olduğu belirlendi. Bu bulgu, böbrek fonksiyonlarının sadece düşük olmasının değil, beklenmedik şekilde yüksek olmasının da dikkatle izlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Araştırma ekibi, bulguların mevcut klinik uygulamalardaki kritik bir boşluğu ortaya çıkardığını vurguluyor. Genellikle normal kabul edilen 60 ml/dak/1,73 m² üzerindeki eGFR değerine sahip olan ancak kendi yaş ve cinsiyet grubunun 25. persentilinin altında kalan hastaların sadece dörtte birinin, erken böbrek hasarını tespit edebilen ek idrar albumin testine tabi tutulduğu görüldü.

Karolinska Institutet Tıbbi Epidemiyoloji ve Biyoistatistik Bölümü profesörü Juan Jesús Carrero, durumu bir örnekle şöyle açıklıyor: "Örneğin, eGFR değeri 80 olan 55 yaşında bir kadını düşünün. Çoğu klinisyen bu değeri normal olarak değerlendirip herhangi bir işlem yapmayacaktır. Ancak tablolarımız, bu değerin o yaştaki kadınlar için 10. persentile karşılık geldiğini ve bu kişinin gelecekte diyalize başlama riskinin üç kat daha fazla olduğunu gösteriyor. İşte bu, erken müdahale için büyük bir fırsattır."

SCREAM projesinin bir parçası olarak yürütülen bu araştırma; İsveç Araştırma Konseyi, İsveç Kalp-Akciğer Vakfı, Stockholm Bölgesi ve İsveç Böbrek Vakfı gibi kuruluşlar tarafından finanse edildi. Araştırmacılar, çalışma ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını bildirdi.