Japonya'dan Kadokawa'ya 'Freelance Yasası' İkazı

Japonya'nın yayıncılık devi Kadokawa, bu kez kitapları veya animeleriyle değil, çalışanlarına karşı takındığı "eski kafa" tutumla gündemde. Yomiuri Shimbun'un haberine göre, Japonya Adil Ticaret Komisyonu (JFTC), şirketin serbest zamanlı çalışanlarına yönelik uygulamaları nedeniyle ciddi bir yaptırım hazırlığında. Olayın merkezinde, modern iş dünyasının en büyük sancılarından biri olan "söz uçar, yazı kalır" meselesi yatıyor.

Kadokawa'nın yaklaşık 100 yazar, stilist ve illüstratörle çalışırken kontratları tamamen görmezden geldiği iddia ediliyor. Şirketin, iş emirlerini sadece sözlü olarak verme alışkanlığı, beraberinde büyük bir hukuksal boşluk getirmiş. Yazarlar ve çizerler işlerini teslim etmiş ancak ödemelerin ne zaman yapılacağına dair ellerinde hiçbir resmi belge bulunmuyor. Bu durum, sadece bir yönetim hatası değil, aynı zamanda yeni yürürlüğe giren Freelancer Koruma Yasası'nın açık bir ihlali anlamına geliyor.

Japonya'da Kasım 2024'te tam anlamıyla devreye giren bu yeni yasa, serbest çalışanları şirketlerin keyfi uygulamalarına karşı korumayı amaçlıyor. Kanunun 4.2 maddesi oldukça net: Eğer bir sözleşmede ödeme tarihi açıkça belirtilmemişse, ödeme işin teslim edildiği gün yapılmak zorunda. Kadokawa'nın sözlü sipariş geleneği, bu kuralı tamamen devre dışı bırakmış ve birçok freelancer'ın ödemelerinin gecikmesine yol açmış.

Yayıncılık dünyasında "sanatçıya verilen değer" genellikle yüzeysel övgülerle geçiştirilirken, gerçeklerin faturalarda ortaya çıktığı görülüyor. Kadokawa'nın sadece ödeme tarihlerini belirsiz bırakmakla kalmadığı, aynı zamanda bazı ödemeleri kasıtlı veya ihmal sonucu geciktirdiği belirtiliyor. Yaratıcı endüstrilerde çalışanlar için ödeme tarihlerinin belirsizliği, sadece finansal bir sorun değil, aynı zamanda ciddi bir psikolojik baskı kaynağı.

Şirket, konuyla ilgili gelen sorular karşısında savunmacı bir refleks göstermedi ancak durumu kabul etti. Kadokawa, şu an bir soruşturma altında olduklarını ve süreci ciddiyetle takip ettiklerini açıkladı. Ancak bu açıklama, mağdur olan yüzlerce yaratıcı profesyonel için pek bir anlam ifade etmiyor; çünkü sorun sistemik bir kültürden kaynaklanıyor.

İşin daha vahim tarafı, Kadokawa'nın bu tür sorunlarla ilk kez karşılaşmıyor olması. Adil Ticaret Komisyonu, Kasım 2024'te hem ana şirketi hem de yan kuruluşu Kadokawa LifeDesign'ı, freelancer'lara yapılan ödemeleri yasa dışı şekilde düşürdükleri için zaten uyarmıştı. Şirketin, yasaların getirdiği standartlara uyum sağlamak yerine, eski alışkanlıklarını sürdürmekte ısrar etmesi dikkat çekici.

Japonya, uzun süredir "karoshi" (aşırı çalışmaktan ölme) ve katı iş hiyerarşileriyle anılan bir ülke. Freelancer Yasası, bu katı yapıyı kırmak ve bireysel çalışanların haklarını güvence altına almak için bir can simidi olarak görülüyordu. Kadokawa gibi sektör liderlerinin bu yasayı delmeye çalışması, diğer şirketlere de yanlış bir mesaj verme riski taşıyor.

Sözlü anlaşmalarla iş yürütmek, belki onlarca yıl önce "güven" temelli bir gelenek olarak görülebilirdi. Ancak günümüz ekonomisinde, özellikle de telif haklarının ve yaratıcı emeğin bu kadar sömürüldüğü bir çağda, resmi bir sözleşmenin yokluğu sadece bir eksiklik değil, bir yönetim suçudur. Kadokawa'nın bu sınavdan nasıl çıkacağı, Japonya'daki yaratıcı sınıfların gelecekteki çalışma koşullarını da belirleyecek.