İnsanlık Kaç Nesildir?

Günümüzde birçok insan aile kayıtları, DNA testleri veya soybilim web siteleri aracılığıyla aile geçmişini kuşaklar öncesine kadar takip edebiliyor. Hatta dünyanın en uzun aile ağacı rekoru, M.Ö. 8. yüzyıldaki atalarından günümüzdeki torunlarına kadar 80'den fazla nesli kapsayan Çinli filozof Konfüçyüs'e ait. Yaklaşık 3.000 yıllık bu süre etkileyici görünse de, türümüzün toplam geçmişiyle kıyaslandığında oldukça küçük bir parçayı temsil ediyor.

Bilimsel verilere ve bilinen en eski fosillere göre modern insan (Homo sapiens), yaklaşık 300.000 yıldır dünyada bulunuyor. Peki, bu devasa zaman dilimi toplamda kaç nesle tekabül ediyor? Indiana Üniversitesi Bloomington'dan popülasyon genetikçisi Matthew Hahn'a göre, bu sorunun cevabını bulmak için iki temel veriye ihtiyaç var: Homo sapiens'in ortaya çıkışından bu yana geçen süre ve "nesil aralığı" olarak adlandırılan, bir neslin ortalama uzunluğu.

Nesil aralığı, basitçe insanların çocuk sahibi olduğu ortalama yaş olarak tanımlanıyor. Hahn, erkeklerin biyolojik olarak daha geç yaşlarda çocuk sahibi olabilmesi nedeniyle, bu sürenin erkeklerde kadınlara oranla daha uzun olma eğiliminde olduğunu belirtiyor. Ancak türümüzün geçmişine dair yapılan farklı araştırmalar, nesil aralığı konusunda farklı sonuçlar ortaya koyuyor ve bu da toplam nesil sayısını doğrudan etkiliyor.

Örneğin, 2003 yılında İzlandalılar üzerinde yapılan ve American Journal of Human Genetics'te yayımlanan bir çalışma, kilise kayıtları gibi kapsamlı belgeleri temel aldı. deCODE Genetics şirketinin oluşturduğu devasa soyağacı veri tabanına göre, İzlanda'da son 300 yıldaki ortalama nesil aralığı 30,3 yıl olarak belirlendi. Benzer şekilde, 1960 ile 2000 yılları arasındaki Avrupalı kadınların çocuk sahibi olma yaşlarını inceleyen 2005 tarihli bir çalışma, erkeklerin verileriyle birleştirildiğinde ortalama nesil aralığını 29,1 yıl olarak hesapladı.

Ancak bu veriler sadece yakın geçmişi yansıtıyor. Matthew Hahn ve ekibinin Science Advances dergisinde 2023 yılında yayımlanan kapsamlı çalışması, son 250.000 yıllık süreci analiz etti. Araştırmacılar, yaşlanan ebeveynlerin çocuklarına aktardığı mutasyonların yapısının değiştiği gerçeğinden yola çıkarak bir model oluşturdu. 2017'deki bir İzlanda çalışması ve 2020'de PLOS Biology'de yayımlanan mutasyon zamanlaması verilerini sentezleyen Hahn, her zaman dilimi için farklı nesil aralıkları belirledi.

Hahn'ın analizlerine göre, son 250.000 yıl boyunca nesil aralığı dalgalanmalar göstermiş olsa da genel ortalama 26,9 yıl olarak hesaplandı. Bu ortalama rakam baz alındığında, Homo sapiens'in 300.000 yıllık varlığı boyunca toplamda yaklaşık 11.152 neslin yaşadığı tahmin ediliyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, en yakın akrabalarımız olan şempanzelerin nesil süresi yaklaşık 25 yıl civarında seyrediyor.

Barselona Evrimsel Biyoloji Enstitüsü'nden evrimsel biyolog ve popülasyon genetikçisi Moisès Coll Macià ise tek bir rakam yerine bir aralık sunmanın daha sağlıklı olduğunu savunuyor. Coll Macià'ya göre, alt sınır olarak en yakın akrabamız olan şimpanzelerin (Pan troglodytes) 24,6 yıllık nesil süresi baz alınabilir. İnsanlar ve şimpanzelerin milyonlarca yıl önce ortak bir ataya sahip olması, geçmiş insan nesillerinin sürelerinin modern insanlar ile şimpanzeler arasında bir yerde olduğunu gösteriyor.

Üst sınır için ise Coll Macià, Neandertal DNA parçalarını inceleyen 2016 tarihli bir çalışmaya dayanarak 26 ile 30 yıl arasını işaret ediyor. Bu üst sınır (yaklaşık 30 yıl) baz alındığında insanlık tarihi en az 10.000 nesilden oluşurken, alt sınır (24,6 yıl) baz alındığında bu sayı en fazla 12.195 nesle kadar çıkabiliyor. Her iki hesaplama yöntemi de insan aile ağacının tahminlerin ötesinde derin ve görkemli bir yapıya sahip olduğunu kanıtlıyor.