İklim Krizi Dünyanın Nehirlerini Sessizce Kurutuyor

Science Advances dergisinde yayımlanan kapsamlı bir araştırma, iklim değişikliği ve artan sıcak dalgaları nedeniyle dünya genelindeki nehirlerin endişe verici bir hızla oksijen kaybettiğini ortaya koydu. Bilim insanları, özellikle tropikal bölgelerdeki su yollarının bu durumdan en ağır şekilde etkilendiği ve su ekosistemlerinin ciddi bir tehdit altında olduğu konusunda uyardı.

Çin Bilimler Akademisi'ne bağlı Nanjing Coğrafya ve Limnoloji Enstitüsü (NIGLAS) öncülüğünde yürütülen çalışma, tatlı su ekosistemlerinin korunması için acil stratejiler geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor. Balıklar ve diğer su canlılarının yaşamını sürdürebilmesi, biyolojik çeşitliliğin korunması ve biyogeokimyasal döngülerin düzenlenmesi için kritik öneme sahip olan çözünmüş oksijen seviyelerindeki düşüş, nehir sağlığını ve ekosistem istikrarını doğrudan bozuyor.

Araştırmacılar, 1985 ile 2023 yılları arasındaki yaklaşık kırk yıllık verileri analiz etmek için makine öğrenimi algoritmalarını kullandılar. Dünya genelindeki 21.439 nehir kolu üzerinde yapılan incelemeler, oksijen seviyelerinin on yıl başına ortalama -0,045 mg L-1 hızla azaldığını gösterdi. Daha da çarpıcı olanı, incelenen nehirlerin %78,8'inde oksijen kaybı tespit edildi.

Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu ise oksijen kaybının en şiddetli olduğu bölgelerin, ısınmanın daha yoğun olduğu yüksek enlemler değil, 20° Güney ve 20° Kuzey arasındaki tropikal nehirler (Hindistan'daki nehirler dahil) olmasıydı. Tropikal nehirlerin halihazırda düşük oksijen konsantrasyonuna sahip olması, bu bölgeleri "hipoksi" adı verilen ve su canlıları için ölümcül olan aşırı düşük oksijen seviyelerine karşı çok daha savunmasız hale getiriyor.

Nehir akış modellerinin ve barajların oksijen seviyeleri üzerindeki etkisini de inceleyen bilim insanları, normal akış koşullarına kıyasla hem düşük hem de yüksek akış durumlarının oksijen kaybını kısmen azalttığını gözlemledi. Düşük akış koşullarının oksijen kaybı oranını %18,6, yüksek akış koşullarının ise %7,0 oranında düşürdüğü belirlendi.