Hubble, Yıldız Patlaması Sonrası Galaksiyi Mercek Altına Aldı

Hubble Uzay Teleskobu, iki kozmik kimlik arasında sıkışmış gibi görünen ve yıldız oluşumunun nasıl durduğunu gözler önüne seren NGC 1266 galaksisinin büyüleyici detaylarını ortaya çıkardı. Eridanus takımyıldızında, yaklaşık 100 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan bu merceksi (lenticular) galaksi, gökbilimciler için sarmal ve eliptik galaksiler arasındaki evrimsel köprüyü anlamak adına kritik bir örnek sunuyor.

Merceksi galaksiler, sarmal galaksiler gibi parlak bir merkezi şişkinliğe ve düzleşmiş bir diske sahip olmalarına rağmen, sarmal kollardan yoksun olmaları ve eliptik galaksiler gibi neredeyse hiç yıldız oluşumu gerçekleştirmemeleriyle tanınıyor. Ancak NGC 1266'yı asıl özel kılan, yerel galaksi popülasyonunun sadece %1'ini oluşturan nadir "yıldız patlaması sonrası" (post-starburst) galaksilerden biri olması.

Yaklaşık 500 milyon yıl önce başka bir galaksiyle küçük çaplı bir birleşme yaşayan NGC 1266, bu süreçte yoğun bir yıldız oluşum dönemine girdi ve merkezi şişkinliğinin kütlesi arttı. Aynı zamanda, birleşme sonucunda merkezdeki süper kütleli kara deliğe yoğun miktarda gaz aktarıldı. Bu durum kara deliği aşırı aktif hale getirerek bir "aktif galaktik çekirdek" oluşmasına yol açtı.

Kara deliğin artan aktivitesi, rotasyon ekseni boyunca güçlü rüzgarlar ve gaz jetleri oluşturdu. Zamanla, hem yeni yıldızların oluşumu hem de kara deliğin yaydığı bu güçlü jetler, galaksinin yıldız oluşumu için ihtiyaç duyduğu gaz rezervlerini tüketti. Oluşan türbülans ise geri kalan gazın yeni yıldızlara dönüşmesini engelledi.

Hubble ve diğer gözlemevlerinden elde edilen veriler, NGC 1266'dan dışarıya doğru güçlü bir gaz akışı olduğunu ve yıldızlar arasındaki boşluğun ciddi şekilde sarsıldığını kanıtladı. Yıldız oluşumunun yalnızca galaksinin çekirdeğinde sınırlı kaldığı, çekirdek dışındaki bölgelerde ise bu sürecin tamamen durduğu tespit edildi.

Araştırmacılar, galaksinin kalbindeki süper kütleli kara deliğin, yıldız oluşumuna yardımcı olan gazları dışarı atarak veya söküp alarak yeni yıldızların doğumunu baskıladığını belirtiyor. Bu süreçle ortaya çıkan şok dalgalarının, gaz ve toz bulutlarını o denli türbülanse ettiği ve maddenin kütleçekimsel olarak yoğunlaşarak bebek yıldızlara dönüşmesini engellediği açıklanıyor.