Depresyon Tedavisinde Devrim: Bilim İnsanları Tamamen Yeni Bir Yöntem Keşfetti

Bilim dünyası, depresyon tedavisinde devrim yaratabilecek yeni bir yaklaşıma imza attı. Bristol Üniversitesi tarafından yürütülen yeni bir klinik araştırma, beyin kimyasını değiştirmek yerine vücuttaki enflamasyonu (iltihaplanmayı) hedef alarak tedaviye dirençli depresyonun iyileştirilebileceğini ortaya koydu. JAMA Psychiatry dergisinde 20 Mayıs tarihinde yayımlanan çalışma, bağışıklık sistemine müdahale etmenin, standart antidepresanlardan fayda görmeyen hastalar için yeni bir umut ışığı olabileceğini gösteriyor.

Araştırmanın odağında, normalde romatoid artrit gibi bağışıklık sistemiyle ilgili hastalıkların tedavisinde kullanılan "tocilizumab" adlı anti-enflamatuar ilaç yer alıyor. Bilim insanları, konvansiyonel tedavilere yanıt vermeyen depresyon hastalarında bu ilacın semptomları hafifletip hafifletmeyeceğini test etmek istedi. Orta ve şiddetli düzeyde depresyon teşhisi konmuş 30 katılımcıyla gerçekleştirilen küçük ölçekli pilot çalışma, tocilizumab kullanan kişilerin; depresyon belirtileri, anksiyete, yorgunluk ve genel yaşam kalitesi açısından, plasebo (tuzlu su) grubuna kıyasla belirgin iyileşmeler kaydettiğini ortaya koydu.

Günümüzde kullanılan antidepresanların büyük bir çoğunluğu serotonin, norepinefrin ve dopamin gibi beyin kimyasalları üzerinde etkili olacak şekilde tasarlanmıştır. Ancak bu yöntemler her hastada aynı sonucu vermemektedir. Veriler, depresyonla mücadele eden kişilerin yaklaşık üçte birinin mevcut ilaçlarla anlamlı bir iyileşme göstermediğini kanıtlıyor. İşte bu noktada araştırmacılar, bazı bireylerde depresyonun temel nedeninin beyin kimyası değil, vücuttaki kronik enflamasyon olabileceği teorisine odaklandı.

Yapılan kan testleri, depresyon hastalarının yaklaşık üçte birinde artmış enflamasyon belirtileri olduğunu gösteriyor. Bu durum, aşırı aktif bir bağışıklık sisteminin depresif semptomları tetikleyebileceği ihtimalini güçlendiriyor. Özellikle "sitokin" adı verilen enflamatuar proteinlerin, depresyon hastalarında yüksek seviyelerde olduğu tespit edildi. Bu proteinler arasında, vücudun enflamatuar yanıtında kritik rol oynayan "interleukin 6" (IL-6), araştırmacıların ana hedefi haline geldi.

Bristol Üniversitesi ekibi, daha önce gerçekleştirdiği Mendel randomizasyonu çalışmalarında, genetik farklılıkları kullanarak enflamasyon ile depresyon arasındaki neden-sonuç ilişkisini incelemişti. Uzun süreli popülasyon çalışmalarıyla desteklenen bu bulgular, IL-6 enflamatuar yolunun depresyona katkıda bulunan temel faktörlerden biri olduğunu tutarlı bir şekilde göstermişti. Bu bilimsel temel üzerine kurulan yeni klinik deneyde, IL-6 yolunun bloke edilmesinin, enflamasyonla ilişkili depresyonu iyileştirip iyileştirmeyeceği test edildi.

Çalışma kapsamında, standart antidepresan tedavilerine yanıt vermemiş ve iki hafta arayla yapılan iki ayrı kan testinde düşük dereceli enflamasyon belirtileri göstermiş 30 gönüllü seçildi. Katılımcıların 14'ü tocilizumab tedavisine, 16'sı ise plasebo grubuna atandı. Dört hafta boyunca takip edilen hastalar üzerinde yapılan değerlendirmeler, tocilizumab grubunda depresyon şiddeti, yorgunluk ve anksiyete düzeylerinde daha fazla azalma olduğunu gösterdi.

En çarpıcı sonuçlardan biri ise remisyon (iyileşme) oranlarında görüldü. Tedavi grubundaki hastaların %54'ü remisyona girerken, plasebo grubunda bu oran %31'de kaldı. Tıbbi literatürde "Tedavi Edilmesi Gereken Sayı" (NNT) olarak bilinen ölçüme göre, tocilizumab için bu değer 5 olarak belirlendi. Bu, bir hastayı daha iyileştirmek için 5 hastanın tedavi edilmesi gerektiği anlamına geliyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, orta ve şiddetli depresyonda ilk tercih olan SSRI grubu antidepresanlar için NNT değeri yaklaşık 7'dir; bu da tocilizumab'ın belirli bir hasta grubu için daha etkili olabileceğine işaret etmektedir.

Araştırmanın kıdemli yazarı ve baş araştırmacısı Profesör Golam Khandakar, bu çalışmanın özellikle milyonlarca insanı etkileyen "tedaviye dirençli depresyon" için çok önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Khandakar, bu deneyi; depresyon için immünoterapinin test edildiği ilk randomize kontrollü çalışmalardan biri, IL-6R'yi hedef alan ilk çalışma ve en önemlisi, fayda görmesi en muhtemel hastaları seçmek için hedeflenmiş bir yaklaşım kullanan ilk araştırma olarak tanımladı.

Çalışmanın öncüsü Dr. Éimear Foley ise, dünya genelinde insanların %10 ila %20'sinin hayatlarının bir döneminde depresyon yaşadığını ancak mevcut tedavilerin birçok kişi için yetersiz kaldığını vurguladı. Foley, bu araştırmanın "kişiselleştirilmiş depresyon bakımı"na bir adım daha yaklaştırdığını, tedavilerin kişinin biyolojisine göre seçilmesinin "doğru hastaya, doğru zamanda, doğru tedavinin" uygulanmasını sağlayacağını ekledi.

Bilim insanları, immünoterapinin standart bir depresyon tedavisi haline gelmeden önce çok daha geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Bir sonraki aşama, doktorların klinik uygulamalarda bu yöntemi güvenle reçete edebilmesi için gerekli olan güçlü kanıtları sağlayacak olan geniş ölçekli bir Faz III randomize kontrollü klinik araştırma olacak. Cambridge Üniversitesi ve Cambridgeshire ve Peterborough NHS Vakfı aracılığıyla yürütülen ve Wellcome tarafından finanse edilen bu çalışma, psikiyatri ve immünoloji arasındaki köprüyü daha da sağlamlaştırmayı hedefliyor.