Deniz Altındaki Saatli Bombalar: Bilim İnsanları Balıklarda Korkunç Bir Keşif Yaptı

Kuzey ve Baltık denizleri, hem gerçek anlamda hem de mecazi anlamda su altında patlamaya hazır saatli bombalarla dolu. Almanya kıyıları boyunca uzanan deniz tabanı, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından müttefik güçlerin Almanya'ya zorla uygulattığı aceleci ve şiddetli silahsızlandırma sürecinin, ayrıca her iki dünya savaşındaki deniz savaşlarının ve batık gemilerin bir mirası olarak devasa bir cephaneliğe dönüşmüş durumda. Kuzey Denizi'nde yaklaşık 1,3 milyon metrik ton konvansiyonel mühimmat (top mermileri, roketler, torpidolar vb.) patlamamış halde beklerken, Baltık Denizi'nde 300 bin ton silah ve 30 bin ton kimyasal savaş ajanı deniz ekosistemini kirletmeye devam ediyor.

Ancak araştırmacılar, bu suların altında yatan asıl tehlikenin sadece patlama riski taşıyan bombalar olmadığını, çok daha sinsi ve görünmez bir "çevresel bombanın" çoktan piminin çekildiğini belirtiyor. On yıllar önce denize atılan bu silahların yol açtığı kirlilik, deniz ekosistemleri üzerinde yıkıcı etkiler yaratıyor. Patlamamış mühimmatlar, insanlar ve tekneler için fiziksel bir tehdit oluştururken, deniz canlılarının biyolojik yapısına sızan toksik maddeler çok daha ölümcül bir krize işaret ediyor.

Krizin temelinde, mühimmatların dış kaplamalarının zamanla aşınması ve içlerindeki tehlikeli kimyasalların deniz suyuna sızması yatıyor. North Sea Wrecks (NSW) tarafından 2018 ve 2023 yılları arasında Kuzey Denizi'nde yürütülen araştırmalar, batık gemilerin ve silah depolama alanlarının yakınındaki tortularda ve deniz canlılarında, trinitrotoluen (TNT) gibi mühimmatların toksik yan ürünlerinin bulunduğunu kesin olarak kanıtladı.

Bu silah mezarlıkları, aslında oldukça zengin ve çeşitli bir deniz yaşamına ev sahipliği yapıyor; ancak suya sızan kirleticilerin boyutu, bu organizmaları doğrudan hedef haline getiriyor. Özellikle düzbalıklar, bu kirliliğin en somut kanıtlarını sunuyor. Bilim insanları, Kuzey Denizi'ndeki patlamamış mühimmatların yakınında yaşayan balıkların kas dokularında, gram başına 4 nanograma (ng/g) kadar ulaşan alarm verici düzeylerde TNT ve metabolit izleri tespit etti.

Alfred Wegener Kutup ve Deniz Araştırmaları Enstitüsü'nden (AWI) uzmanlar, "Heincke" araştırma gemisiyle gerçekleştirdikleri incelemelerde, Kuzey Denizi'nden yakaladıkları düzbalıkların dokularında pembe renkli yumrular gözlemlediler. Deniz biyoloğu Matthias Brenner, bu pembe nodüllerin balıklarda kanserin açık bir belirtisi olduğunu vurguladı. Araştırmacılar, canlı balıkların bağırsaklarını çıkararak safra, karaciğer, fileto ve böbrek örneklerini, gen ve protein analizleri için sıvı azotla dondurarak muhafaza altına aldı.

İncelemeler arasında, özellikle Avrupa kıyı mutfaklarının vazgeçilmezi olan ve kumlu/çamurlu deniz tabanlarında yaşayan "common dab" (Limanda limanda) türü balıklar dikkat çekti. Genellikle 20 santimetreden uzun olmayan, narin dokusu ve hafif tadıyla bilinen bu balıkların dokularında rastlanan pembe yumrular, çevresel kirliliğin biyolojik yıkımını gözler önüne serdi.

Deniz canlılarını etkileyen sorun sadece kanserle sınırlı değil. Birinci Dünya Savaşı dönemine ait İmparatorluk Alman Donanması'na ait SMS Ariadne gemisinin battığı bölgeden alınan su, tortu ve doku örnekleri üzerinde yapılan laboratuvar testleri, bölgedeki balıklarda TNT kontaminasyonuna bağlı karaciğer hastalıkları olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, denizdeki TNT konsantrasyonu arttıkça, ilgili balık popülasyonundaki ölüm oranlarının da paralel olarak yükseldiğini keşfetti.

Bu durum, Almanya kıyılarında avlanan ve sofralara ulaşan balıkların güvenliği konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor. Uzmanlar; mikroplastikler, pestisitler ve kurşun gibi gıda üretimine sızmış çok sayıda zararlı madde nedeniyle, belirli bir kirleticinin insan sağlığı üzerindeki etkilerini kesin olarak ilişkilendirmenin zor olduğunu belirtiyor. Ancak veriler yalan söylemiyor; balıklarda bulunan yüksek konsantrasyonlu mühimmat kalıntıları bilim dünyasını endişelendiriyor. Deniz ürünlerinde TNT gibi maddeler için kabul edilmiş "güvenli" bir sınır seviyesi bulunmaması, bu ürünlerin tüketiminin ideal olduğu anlamına gelmiyor.

Yaklaşık 100 yıl önce dünya savaşları sırasında başlatılan bu çevresel felaketi durdurmak için çalışmalar sürüyor. Bilim insanları, robotlar da dahil olmak üzere mühimmatları etkisiz hale getirecek yeni teknolojiler üzerinde çalışıyor. Ancak Kuzey ve Baltık denizlerindeki bu derin ekolojik krizin tamamen çözülmesi ve denizlerin temizlenmesi, mevcut teknolojik hızla bile yüzlerce yıl sürebilir.