Bilim Dünyasında Bu Hafta: Buz Adam'ın Mikropları ve Şaşırtıcı Kuşlar!

Bilim dünyası bu hafta, antik çağlardan uzay derinliklerine, biyolojik gizemlerden yapay zekanın tıp alanındaki kullanımına kadar uzanan şaşırtıcı keşiflerle doluydu. Haftanın en dikkat çekici gelişmeleri arasında, binlerce yıldır buzlar altında korunan "Buz Adam" Ötzi'nin bedeninde hala canlı mikroorganizmaların tespit edilmesi yer alıyor. Yaklaşık 5.300 yıldır donmuş halde olan Ötzi, muazzam korunma durumu sayesinde bilim insanlarına eşsiz veriler sunmaya devam ediyor. Yapılan son incelemelerde, mumyalanmış bedenin içinde hala aktif yaşam belirtileri gösteren mikroplar bulundu.

Ancak araştırmacılar, bu aktif mikropların doğası konusunda temkinli yaklaşıyor. Söz konusu mikroorganizmaların, binlerce yıl boyunca buz gibi soğuk ortamlarda Ötzi'nin bedeninde kesintisiz bir soy zinciri oluşturarak hayatta mı kaldığı, yoksa mumyanın çözülme sürecinden sonra uykudan uyanıp yeniden canlandığı henüz kesin olarak belirlenemedi. Bu durum, ekstrem koşullarda yaşamın sürdürülebilirliği üzerine yeni tartışmalar başlatmış durumda.

Sağlık alanında ise gece vardiyasında çalışanlar için endişe verici bir araştırma yayımlandı. Binlerce beyin taraması üzerinden elde edilen MRI verileri, gece mesailerinin beynin belirli bölgelerinde doku hacmi kaybına yol açtığını ortaya koydu. Uyku düzeninin bozulmasının nörolojik yapı üzerindeki bu etkisi dikkat çekici olsa da, iyi bir haber mevcut: Gece vardiyası çalışması sonlandırıldığında, kaybedilen bu dokuların ortalama iki buçuk yıl içinde kısmen geri kazanıldığı gözlemlendi. Bununla birlikte, bu hacim kaybı ve geri kazanımın insan davranışı veya genel sağlığı üzerindeki net etkileri henüz tam olarak aydınlatılamadı.

Astronomi cephesinde ise gizemli bir sinyal, evrenin erken dönemlerine ışık tutabilir. Bilim insanları, bir yıldızdan gelen ışığın, çok küçük ve antik bir kara delik tarafından bükülmüş olabileceğini düşünüyor. Karanlık maddenin en güçlü adaylarından biri olarak görülen bu "ilksel kara delik", boyut olarak oldukça küçük ancak kütle olarak yaklaşık üç adet Ay kadar ağırlığa sahip. Olay ufkunun büyüklüğü ise neredeyse bir cümle sonundaki nokta kadar küçük olduğu tahmin ediliyor.

Zooloji dünyasından gelen şaşırtıcı bir haber ise kuşların davranışsal alışkanlıklarıyla ilgili. Yeni bir araştırma, kuşların hem vahşi doğada hem de esaret altında mastürbasyon yaptığını kanıtladı. Daha önce papağan gibi kafes kuşlarında görülen bu durumun yalnızlıktan kaynaklandığı varsayılsa da, Lancashire Üniversitesi'nden biyolog Chloe Heys, bu davranışın doğal, sağlıklı ve farklı ortamlardaki pek çok kuş türü arasında yaygın olduğunu belirtti. Bilim insanları, bu durumun evrimsel kökenlerini araştırmaya devam ediyor.

Deniz biyolojisinde ise "ölümsüzlük" kavramına yaklaşan bir keşif yapıldı. Deniz hıyarcıklarından alınan kopmuş doku parçalarının, amputasyondan üç yıl sonra bile hayatta kalabildiği ve yeniden büyüyebildiği gözlemlendi. ABD'deki Bigelow Okyanus Bilimi Laboratuvarı'ndan deniz biyogeokimyacısı Rachel Sipler, bu hücrelerin yıllar sonra bile şaşırtıcı bir büyüme ve çeşitlenme gösterdiğini açıkladı. Sipler, durumu bir kertenkelenin kuyruğunu kaybetmesine benzeterek, "Bazı kertenkelelerin yeni kuyruklar çıkarabildiğini biliyoruz; ancak burada konuştuğumuz şey, kopan bir kuyruğun tamamen yeni bir kertenkeleye dönüşüp dönüşemeyeceği" şeklinde tanımladı.

Son olarak, yapay zeka tıp dünyasında beklenmedik bir veri kaynağını kullanarak ilaç yan etkilerini tespit etmeyi başardı. Araştırmacılar, popüler zayıflama ilacı Ozempic'in rapor edilmemiş yan etkilerini belirlemek için Reddit üzerindeki yüz binlerce kullanıcı yorumunu analiz eden bir AI sistemi geliştirdi. Bilgisayar ve bilgi bilimci Sharath Chandra Guntuku, klinik deneylerin altın standart olduğunu ancak sürecin çok yavaş işlediğini vurguladı. AI analizinin klinik deneylerin yerini tutmasa da, bir ilacın hızla ana akım haline geldiği dönemlerde yan etkilerin çok daha hızlı tespit edilmesini sağladığını belirtti.